Νέα έρευνα αποκαλύπτει ότι η ουσία του Viagra εμποδίζει τις καρκινικές μεταστάσεις

Σύνοψη

• Το Sildenafil (βασική δραστική ουσία του Viagra) φαίνεται να μπλοκάρει τη δυνατότητα των καρκινικών κυττάρων να χρησιμοποιούν τη χοληστερόλη, η οποία αποτελεί βασικό δομικό στοιχείο για την ταχεία εξάπλωσή τους.
• Οι ερευνητές του Ινστιτούτου Weizmann στο Ισραήλ ανακάλυψαν έναν νέο βιολογικό μηχανισμό όπου η αναστολή του ενζύμου PDE5 οδηγεί σε αύξηση του μορίου cGMP, περιορίζοντας τη μεταφορά χοληστερόλης.
• Εργαστηριακά πειράματα σε ποντίκια και ανθρώπινα κύτταρα επιβεβαιώθηκαν από την ανάλυση ιατρικών φακέλων 5 εκατομμυρίων ασθενών, υποδεικνύοντας αυξημένα ποσοστά επιβίωσης για όσους λάμβαναν τη συγκεκριμένη ουσία.
• Ο συνδυασμός του Sildenafil με στατίνες (ευρέως διαδεδομένα φάρμακα για τη μείωση της χοληστερίνης) μεγιστοποίησε τον περιορισμό των καρκινικών μεταστάσεων, ανοίγοντας νέους θεραπευτικούς δρόμους.

Η σύγχρονη ιατρική έρευνα στρέφεται ολοένα και περισσότερο στην επανεξέταση γνωστών, εγκεκριμένων φαρμακευτικών ουσιών, αναζητώντας δευτερεύουσες ιδιότητες που θα μπορούσαν να προσφέρουν λύσεις σε εξαιρετικά πολύπλοκες ασθένειες. 

Μια πρόσφατη, εκτενής επιστημονική μελέτη από την ερευνητική ομάδα του Ινστιτούτου Επιστημών Weizmann στο Ισραήλ, φέρνει στο προσκήνιο το Sildenafil, τη δραστική ουσία που είναι ευρέως γνωστή για την αντιμετώπιση της στυτικής δυσλειτουργίας (Viagra). Η εν λόγω έρευνα καταδεικνύει μέσα από ενδελεχείς εργαστηριακές αναλύσεις και τεράστιας κλίμακας στατιστική επεξεργασία δεδομένων ότι η συγκεκριμένη ουσία διαθέτει την ικανότητα να παρεμβαίνει καθοριστικά στον μεταβολισμό των καρκινικών κυττάρων, εμποδίζοντας την εξάπλωσή τους σε άλλα όργανα του σώματος.

Η κατανόηση της βιολογίας του καρκίνου απαιτεί την αποκωδικοποίηση των μηχανισμών μέσω των οποίων τα κακοήθη κύτταρα καταφέρνουν να επιβιώνουν, να πολλαπλασιάζονται και τελικά να μεταναστεύουν, δημιουργώντας τις εξαιρετικά επικίνδυνες μεταστάσεις. Τα καρκινικά κύτταρα διαφέρουν ριζικά από τα υγιή κύτταρα ως προς τις ενεργειακές τους απαιτήσεις και τον τρόπο που αξιοποιούν τα διαθέσιμα θρεπτικά συστατικά του οργανισμού. Η ερευνητική ομάδα επικεντρώθηκε στον τρόπο με τον οποίο οι όγκοι εκμεταλλεύονται τη χοληστερόλη, ένα λιπίδιο απολύτως απαραίτητο για τη δομική ακεραιότητα των κυτταρικών μεμβρανών, προκειμένου να τροφοδοτήσουν την ανεξέλεγκτη ανάπτυξή τους.

Πώς το Sildenafil επηρεάζει την ανάπτυξη και τη μετάσταση του καρκίνου;

Το Sildenafil αναστέλλει το ένζυμο PDE5, αποτρέποντας τη διάσπαση του μορίου cGMP. Τα αυξημένα επίπεδα cGMP συνδέονται άμεσα με πρωτεΐνες που ρυθμίζουν τη μεταφορά χοληστερόλης στο εσωτερικό των κυττάρων. Διακόπτοντας αυτή την κρίσιμη παροχή χοληστερόλης, τα καρκινικά κύτταρα χάνουν το βασικό δομικό υλικό που απαιτείται για την ταχεία διαίρεσή τους, γεγονός που περιορίζει δραστικά την ικανότητά τους να δημιουργούν μεταστάσεις.

Ο μηχανισμός δράσης και τα εργαστηριακά ευρήματα

Η φαρμακολογική δράση του Sildenafil βασίζεται στην αναστολή της φωσφοδιεστεράσης τύπου 5 (PDE5), ενός ενζύμου το οποίο φυσιολογικά αποδομεί την κυκλική μονοφωσφορική γουανοσίνη (cGMP). Η διατήρηση υψηλών επιπέδων cGMP στον οργανισμό επιτρέπει στα αιμοφόρα αγγεία να παραμένουν διεσταλμένα για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα, μηχανισμός στον οποίο βασίζεται η πρωταρχική ένδειξη του φαρμάκου. Ωστόσο, η επιστημονική ομάδα του Ινστιτούτου Weizmann ανακάλυψε μια εντελώς διαφορετική, αχαρτογράφητη λειτουργία. Το μόριο cGMP έχει την ικανότητα να συνδέεται με μια συγκεκριμένη πρωτεΐνη η οποία είναι υπεύθυνη για την ενδοκυτταρική μεταφορά της χοληστερόλης. Αυτή η σύνδεση λειτουργεί ανασταλτικά, μειώνοντας τον ρυθμό με τον οποίο η χοληστερόλη μετακινείται εντός των κυττάρων.

Κατά τη διάρκεια των εργαστηριακών πειραμάτων, οι ερευνητές παρατήρησαν τη συμπεριφορά ανθρώπινων καρκινικών κυττάρων καθώς και αντίστοιχων κυττάρων ποντικών όταν αυτά εκτέθηκαν στο Sildenafil. Τα αποτελέσματα επιβεβαίωσαν ότι η ουσία επιβράδυνε σημαντικά την εσωτερική διακίνηση της χοληστερόλης. Αυτή η τεχνητή «στέρηση» συστατικών καθιστά τα κύτταρα εξαιρετικά ευάλωτα και, το σημαντικότερο, μειώνει κατακόρυφα την κινητικότητά τους και την ικανότητά τους να αποσπώνται από τον πρωτοπαθή όγκο για να διεισδύσουν σε γειτονικούς ιστούς.

Η δύναμη των Big Data: Επιβεβαίωση μέσω 5 εκατομμυρίων ιατρικών φακέλων

Ενώ τα εργαστηριακά in vitro πειράματα είναι απολύτως απαραίτητα για την κατανόηση των βιοχημικών μονοπατιών, ελάχιστα φάρμακα καταφέρνουν να αποδείξουν την ίδια αποτελεσματικότητα στον εξαιρετικά πολύπλοκο ανθρώπινο οργανισμό. Για να γεφυρώσουν αυτό το χάσμα, οι επιστήμονες στράφηκαν στη μεγαλύτερη βάση ιατρικών δεδομένων του Ισραήλ, η οποία διαχειρίζεται από τον πάροχο υγείας Clalit Health Services, αναλύοντας τα ιστορικά στοιχεία πέντε εκατομμυρίων ασθενών. Μέσα από αυτή την τεράστια δεξαμενή δεδομένων, απομόνωσαν τις περιπτώσεις ογκολογικών ασθενών και αντιπαρέβαλαν όσους λάμβαναν Sildenafil με μια αντίστοιχη ομάδα ελέγχου που δεν είχε καμία επαφή με το φάρμακο. Τα στατιστικά ευρήματα ταυτίστηκαν με τα εργαστηριακά αποτελέσματα, υποδεικνύοντας ότι οι ασθενείς που χρησιμοποιούσαν Sildenafil παρουσίαζαν στατιστικά σημαντική αύξηση στα ποσοστά επιβίωσής τους σε σύγκριση με τους ασθενείς της ομάδας ελέγχου.

Η συνδυαστική δράση με τις στατίνες

Το πιο εντυπωσιακό ίσως εύρημα της μελέτης, το οποίο αυξάνει κατακόρυφα τις πιθανότητες κλινικής αξιοποίησης της ανακάλυψης, αφορά τη συνδυαστική χορήγηση του Sildenafil με στατίνες. Οι στατίνες αποτελούν μια από τις πιο συνταγογραφούμενες κατηγορίες φαρμάκων παγκοσμίως, με κύρια αποστολή τη μείωση της παραγωγής χοληστερόλης στο συκώτι. Όταν οι ερευνητές χορήγησαν ταυτόχρονα τις δύο ουσίες, η ανασταλτική δράση απέναντι στις καρκινικές μεταστάσεις ενισχύθηκε θεαματικά. Ο συνδυασμός επιτίθεται στα καρκινικά κύτταρα από δύο διαφορετικά μέτωπα, καθώς οι στατίνες μειώνουν τη συνολική διαθέσιμη χοληστερόλη στον οργανισμό, ενώ το Sildenafil εμποδίζει τη μεταφορά της εναπομείνασας χοληστερόλης στο εσωτερικό των κυττάρων. Η ανάλυση των ιατρικών φακέλων της Clalit Health Services επιβεβαίωσε ξανά τον κανόνα, καταγράφοντας τα χαμηλότερα ποσοστά θνησιμότητας μεταξύ των ογκολογικών ασθενών που ελάμβαναν ταυτόχρονα και τα δύο φάρμακα.

Αυτή η προσέγγιση του επαναπροσδιορισμού της χρήσης υπαρχόντων φαρμάκων (drug repurposing) συγκεντρώνει τεράστιο ερευνητικό ενδιαφέρον, καθώς αφορά δραστικές ουσίες των οποίων το προφίλ ασφαλείας, οι παρενέργειες και η φαρμακοκινητική είναι ήδη πλήρως καταγεγραμμένα ύστερα από δεκαετίες κυκλοφορίας στην αγορά. Επιπρόσθετα, επειδή οι πατέντες για το Sildenafil και τις περισσότερες στατίνες έχουν πλέον λήξει, η παραγωγή γενόσημων σκευασμάτων διατηρεί το κόστος σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα, καθιστώντας τις θεραπείες αυτές άμεσα προσβάσιμες.