Σύνοψη
- Νέα παγκόσμια μελέτη της Kaspersky καταγράφει με ποσοτικά δεδομένα την ταχύτητα και το κόστος των ψηφιακών απατών μέσω εφαρμογών ανταλλαγής μηνυμάτων.
- Στην Ελλάδα, οι χρήστες χάνουν κατά μέσο όρο 609 δολάρια ανά περιστατικό.
- Το 43% των υποκλοπών δεδομένων ή χρημάτων στη χώρα μας ολοκληρώνεται επιτυχώς σε λιγότερο από 30 λεπτά.
- Οι κύριες πλατφόρμες εξαπάτησης στην Ελλάδα είναι τα SMS/iMessage (39%), το WhatsApp (32%) και το Facebook (30%).
- Τα παγκόσμια δίκτυα απατεώνων χρησιμοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη (AI) για την ταχύτατη εξαπάτηση χρηστών κάθε ηλικιακής ομάδας.
- Οι οικονομικές και συναισθηματικές συνέπειες είναι μακροχρόνιες, με το 28% των θυμάτων να αναφέρει επαναλαμβανόμενη εξαπάτηση.
Μια νέα παγκόσμια μελέτη της Kaspersky δείχνει με ποσοτικά δεδομένα πόσο γρήγορες, δαπανηρές και επιβαρυντικές για την ψυχολογία των θυμάτων έχουν γίνει οι απάτες μέσω εφαρμογών ανταλλαγής μηνυμάτων. Η έρευνα βασίζεται σε μαρτυρίες θυμάτων από όλο τον κόσμο. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία για την ελληνική αγορά, αρκεί μόνο ένα μήνυμα που φαίνεται αξιόπιστο για να οδηγήσει σε απώλεια έως και 609 δολαρίων κατά μέσο όρο ανά θύμα. Επιπρόσθετα, το 43% τέτοιων ενεργειών ολοκληρώνεται επιτυχώς μέσα σε λιγότερο από μισή ώρα.
Οι απατεώνες εκμεταλλεύονται μηνύματα που ανταλλάσσουν οι χρήστες σε καθημερινή βάση. Σε πολλές περιπτώσεις, οι χρήστες στέλνουν χρήματα ή παραχωρούν προσωπικά τους στοιχεία προτού προλάβουν να αμφισβητήσουν την αυθεντικότητα του μηνύματος που έλαβαν. Οι εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων αποτελούν πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας, καλύπτοντας από επαγγελματικά emails μέχρι ειδοποιήσεις για παραδόσεις δεμάτων. Ωστόσο, έχουν εξελιχθεί σε ένα από τα βασικότερα εργαλεία που εκμεταλλεύονται οι επιτήδειοι.
Τα βασικά κανάλια εξαπάτησης στην Ελλάδα:
- Το 39% των απατών πραγματοποιείται μέσω SMS και iMessage.
- Το 32% των επιθέσεων εκδηλώνεται μέσω WhatsApp.
- Το 30% των περιστατικών λαμβάνει χώρα μέσω Facebook.
Η ταχύτητα ολοκλήρωσης των απατών είναι εντυπωσιακή. Περισσότερα από τα μισά θύματα (52%) παραχώρησαν χρήματα ή προσωπικά στοιχεία μέσα σε μόλις μισή ώρα. Επιπλέον, σχεδόν ένας στους επτά (14%) έπεσε θύμα σε λιγότερο από πέντε λεπτά, δηλαδή σε χρονικό διάστημα μικρότερο από αυτό που χρειάζεται για να βράσει κανείς ένα αυγό ή να ολοκληρωθεί ένα σύντομο ντους.
Για την επίτευξη του αποπροσανατολισμού, οι εγκληματίες δεν περιορίζονται σε μία πλατφόρμα. Σχεδόν τα δύο τρίτα των περιπτώσεων (63%) εκτείνονται σε πολλαπλά κανάλια επικοινωνίας. Οι δράστες μεταφέρουν τη συνομιλία από SMS σε WhatsApp ή από WhatsApp σε Telegram. Παράλληλα, μιμούνται το ύφος των καθημερινών συνομιλιών και ειδοποιήσεων ώστε να γίνεται πιο δύσκολος ο εντοπισμός τους.
Η τεχνητή νοημοσύνη ως βασικό εργαλείο στόχευσης
Πίσω από αυτά τα καθημερινά μηνύματα βρίσκεται ένα ταχύτατα εξελισσόμενο παγκόσμιο δίκτυο απατεώνων. Το δίκτυο αυτό λειτουργεί σε μαζική κλίμακα και χρησιμοποιεί την τεχνητή νοημοσύνη (AI) για να υποδύεται συγγενείς, φίλους και γνωστές εταιρείες. Οι εποχές των κακογραμμένων μηνυμάτων και των εμφανών προειδοποιητικών στοιχείων έχουν περάσει ανεπιστρεπτί.
Η αλλαγή των τακτικών οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην τεχνητή νοημοσύνη. Οι εγκληματίες αντιγράφουν το στυλ γραφής, τον τόνο φωνής και τις προσωπικές σχέσεις, κάνοντας τα ψεύτικα μηνύματα να φαίνονται αληθινά. Με αυτόν τον τρόπο, παρακάμπτουν την αρχική καχυποψία του θύματος, ανεξάρτητα από την εξοικείωσή του με τα ψηφιακά μέσα.
- Το 38% των θυμάτων πιστεύει ότι το μήνυμα που έλαβαν ήταν γραμμένο μέσω AI.
- Το 69% θεωρεί ότι οι δράστες χρησιμοποίησαν τεχνητές φωνές ή deepfake εικόνες.
Τα δίκτυα απατεώνων δεν στοχεύουν πλέον μόνο τους λιγότερο έμπειρους ή τους ηλικιωμένους. Τα δεδομένα δείχνουν ότι τα θύματα προέρχονται από όλες τις γενιές, συμπεριλαμβανομένης της Gen Z και της Gen X. Αυτό αποδεικνύει πως η εμπειρία δεν αρκεί για την προστασία των ατόμων όταν τα μηνύματα φαίνονται οικεία.
Οικονομικές ζημιές και μακροχρόνιες συναισθηματικές επιπτώσεις
Το συγκεκριμένο δίκτυο έχει δημιουργήσει έναν μηχανισμό κερδοσκοπίας που βασίζεται σε κλοπές ταυτότητας, χρημάτων και προσωπικών δεδομένων. Οι οικονομικές συνέπειες είναι σοβαρές, καθώς περισσότεροι από τους μισούς συμμετέχοντες (51%) έχασαν χρήματα. Επιπροσθέτως, το 43% μεταβίβασε στους δράστες προσωπικές πληροφορίες.
Η φύση των υποκλοπών στην Ελλάδα:
- Το 21% των υποκλοπών αφορούσε ονοματεπώνυμα.
- Το 21% αφορούσε διαπιστευτήρια λογαριασμών.
- Καταγράφηκαν επίσης εκτεταμένες υποκλοπές κωδικών πρόσβασης σε email.
Ο μέσος όρος απώλειας αγγίζει τα 609 δολάρια ανά απάτη. Εν μέσω κρίσης κόστους ζωής, η απώλεια αυτή μπορεί να αντιστοιχεί σε έναν μήνα αγορών σούπερ μάρκετ, έξοδα μετακίνησης ή λογαριασμούς κοινής ωφέλειας. Ενώ το 36% είχε απώλεια μικρότερων ποσών (κάτω από 135 δολάρια), το 23% δηλώνει ότι έχασε πάνω από 1.350 δολάρια. Οι απάτες σπάνια αποτελούν μεμονωμένο περιστατικό. Πάνω από το ένα τέταρτο των θυμάτων (28%) ανέφερε ότι έπεσε θύμα απάτης τρεις ή περισσότερες φορές μέσα στους τελευταίους έξι μήνες. Αυτό δείχνει ότι οι απατεώνες επιστρέφουν στα ίδια άτομα όταν διαπιστώσουν ότι μπορούν να τα αιφνιδιάσουν.
Ο συναισθηματικός αντίκτυπος διαρκεί πολύ περισσότερο από την οικονομική ζημιά. Αμέσως μετά την απάτη, τα θύματα ένιωσαν θυμό (~45%), απογοήτευση (~34%) και στενοχώρια (38%). Μήνες αργότερα, σχεδόν οι μισοί εξακολουθούν να αισθάνονται θυμό (~47%). Περίπου το ένα τρίτο παραμένει αναστατωμένο (~34%) ή τρομαγμένο (25%), αρκετό καιρό μετά από το περιστατικό.
Μέτρα προστασίας και λύσεις ασφαλείας από την Kaspersky
Η άνοδος των απατών μέσω τεχνητής νοημοσύνης έχει προκαλέσει κρίση εμπιστοσύνης. Η Δρ. Elisabeth Carter, ειδική στη δικανική γλωσσολογία, αναφέρει πως οι απατεώνες δημιουργούν μια επίπλαστη πραγματικότητα, την οποία είναι εξαιρετικά δύσκολο να αναγνωρίσει κανείς όσο βρίσκεται μέσα σε αυτήν. Η Kaspersky καλεί το κοινό να μην αντιδρά παρορμητικά. Μερικά από τα βήματα που μπορούν να ακολουθήσουν οι χρήστες είναι τα παρακάτω:
- Αναμονή πριν την αντίδραση: Μηνύματα που απαιτούν επείγουσες ενέργειες ή πληρωμές αποτελούν βασική ένδειξη κινδύνου. Ακόμη και λίγα δευτερόλεπτα αναμονής μπορούν να σπάσουν τη δυναμική των δραστών.
- Ανεξάρτητη επαλήθευση: Χρήση ασφαλών μεθόδων επιβεβαίωσης και αίτημα επιπλέον αποδείξεων ταυτότητας.
- Ισχυροί κωδικοί: Η χρήση μοναδικών κωδικών μέσω εργαλείων όπως το Kaspersky Password Manager διασφαλίζει την αυτονομία κάθε λογαριασμού.
- Προσοχή σε συνδέσμους: Οι περισσότερες απάτες έρχονται μέσω συνδέσμων. Εργαλεία ασφαλείας όπως το Kaspersky Premium παρακολουθούν τη δραστηριότητα και επισημαίνουν τους επικίνδυνους συνδέσμους.
Ο Marc Rivero της ομάδας GReAT της Kaspersky, επισημαίνει πως δεν αρκεί πλέον τα άτομα να έχουν μια απλή επίγνωση των κινδύνων. Οι χρήστες πρέπει να αναγνωρίζουν τους κινδύνους νωρίτερα, μέσω ενός συνδυασμού απλών συνηθειών και αξιόπιστων εργαλείων ασφαλείας που μπλοκάρουν απειλές σε πραγματικό χρόνο.
