Σύνοψη
- Σχεδόν τα μισά θύματα ψηφιακής κακοποίησης ανέφεραν πως ο δράστης ανήκε στον κοινωνικό τους κύκλο.
- Οι φίλοι ευθύνονται για το 15% των περιστατικών, με τους νυν συντρόφους να ακολουθούν στο 10%.
- Το υψηλότερο ποσοστό θυμάτων καταγράφεται στη Gen Z, με το 60% να δηλώνει ότι βίωσε τουλάχιστον μία μορφή ψηφιακής κακοποίησης κατά το τελευταίο έτος.
- Υπάρχει σαφές χάσμα φύλου, καθώς το 62% των γυναικών αισθάνεται ανασφάλεια στο διαδίκτυο έναντι 54% των ανδρών.
- Η ψηφιακή κακοποίηση ενδέχεται να αποκτήσει αμοιβαίο χαρακτήρα, δημιουργώντας έναν αυτοτροφοδοτούμενο κύκλο συμπεριφορών μεταξύ γνωστών ατόμων.
Η εικόνα του άγνωστου χάκερ που παραμονεύει στο σκοτάδι του διαδικτύου αποτελεί συχνά την πρώτη σκέψη όταν γίνεται λόγος για ψηφιακές απειλές. Ωστόσο, η πραγματικότητα αποδεικνύεται πολύ πιο περίπλοκη και στενά συνδεδεμένη με την καθημερινότητά μας. Η Kaspersky παρουσίασε τη νέα της έκθεση σχετικά με την κακοποίηση μέσω τεχνολογικών μέσων (tech-enabled abuse), η οποία βασίζεται σε διεθνή έρευνα με τη συμμετοχή 7.600 ερωτηθέντων από όλο τον κόσμο. Τα αποτελέσματα ανατρέπουν τα δεδομένα, καταδεικνύοντας ότι η ψηφιακή κακοποίηση είναι πολύ πιο προσωπική υπόθεση απ’ ό,τι συνήθως πιστεύουμε.
Ο γνωστός "εχθρός"
Τα ευρήματα της έρευνας, η οποία διεξήχθη σε 19 χώρες, φέρνουν στο φως μια ανησυχητική τάση: περίπου τα μισά θύματα ανέφεραν πως ο δράστης ανήκε στον κοινωνικό τους κύκλο. Παρότι το 40% όσων δήλωσαν ότι έχουν υποστεί κακοποίηση μέσω ψηφιακών μέσων ανέφερε ότι δεν γνώριζε τον δράστη, σχεδόν οι μισοί ερωτηθέντες υποστήριξαν ότι ο υπαίτιος ήταν πρόσωπο του περιβάλλοντός τους.
Αναλύοντας τη σχέση θύματος-δράστη, η έρευνα δείχνει ότι οι φίλοι αντιστοιχούσαν στο 15% των περιστατικών. Ακολουθούν οι νυν σύντροφοι με 10%, οι συνάδελφοι με 8%, οι συγγενείς με 7% και οι πρώην σύντροφοι με 6%. Αξίζει να σημειωθεί πως σε χώρες όπως οι ΗΠΑ, η Ιταλία, η Ισπανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ινδία και η Ινδονησία, οι δράστες ήταν συχνότερα γνωστοί στα θύματα σε σύγκριση με τον παγκόσμιο μέσο όρο.
Η Tatyana Shishkova, Lead Security Researcher στην ομάδα GReAT της Kaspersky, υπογραμμίζει τη σημασία αυτού του ευρήματος από την οπτική της κυβερνοασφάλειας. Το γεγονός ότι σχεδόν το 60% των περιστατικών προέρχεται από άτομα του κοινωνικού κύκλου του θύματος αλλάζει ριζικά τον τρόπο προσέγγισης της πρόληψης. Αυτές οι απειλές δεν μοιάζουν με τις παραδοσιακές κυβερνοεπιθέσεις, καθώς είναι ενσωματωμένες στις καθημερινές αλληλεπιδράσεις, στις οικείες συσκευές και στην κοινή πρόσβαση σε λογαριασμούς. Αυτή η εξοικείωση καθιστά την κακοποίηση δυσκολότερη στον εντοπισμό και διευκολύνει τα θύματα να παραβλέψουν την ανάγκη προστασίας.
Χάσμα γενεών και φύλων στα ψηφιακά περιβάλλοντα
Τα ευρήματα της έρευνας αναδεικνύουν επίσης ένα σαφές χάσμα μεταξύ γενεών και φύλων. Τα επίπεδα ευαισθητοποίησης διαφέρουν σημαντικά, αντανακλώντας ευρύτερες διαφορές στον ψηφιακό εγγραμματισμό.
Η γενιά Gen Z, η οποία μεγάλωσε με smartphones και συνεχή πρόσβαση στο διαδίκτυο, βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της έκθεσης. Σχεδόν το 60% των ερωτηθέντων που ανήκουν στη Gen Z δήλωσε ότι βίωσε τουλάχιστον μία μορφή ψηφιακής κακοποίησης κατά το τελευταίο έτος, ποσοστό που αποτελεί το υψηλότερο μεταξύ όλων των ηλικιακών ομάδων. Παράλληλα, το 81% αυτής της ηλικιακής ομάδας δήλωσε ότι γνωρίζει τον όρο «ψηφιακή κακοποίηση», τη στιγμή που στους Baby Boomers το ποσοστό αυτό μειώνεται στο 64%.
Όσον αφορά το φύλο, το 62% των γυναικών δήλωσε ότι αισθάνεται ανασφάλεια στο διαδίκτυο, έναντι 54% των ανδρών. Σε όλες τις ηλικιακές ομάδες, οι γυναίκες αναφέρουν σημαντικά υψηλότερα επίπεδα δυσφορίας στα ψηφιακά περιβάλλοντα. Για πολλές γυναίκες, οι διαδικτυακοί χώροι αποτελούν πεδίο αυξημένου κινδύνου και συναισθηματικής επιβάρυνσης, υποδηλώνοντας ότι τα ψηφιακά περιβάλλοντα δεν βιώνονται με τον ίδιο τρόπο από όλους.
Ο κύκλος της ψηφιακής κακοποίησης
Ένα από τα πιο ανησυχητικά στοιχεία της έρευνας είναι η αμοιβαία φύση που μπορεί να αποκτήσει η ψηφιακή κακοποίηση. Όσοι είχαν υποστεί κακοποιητική συμπεριφορά από φίλους, συντρόφους ή μέλη της οικογένειας τους ήταν σημαντικά πιο πιθανό να παραδεχθούν ότι είχαν και οι ίδιοι επιδείξει κακοποιητική συμπεριφορά απέναντι στα συγκεκριμένα άτομα.
Αυτό το εύρημα υποδηλώνει ότι η ψηφιακή κακοποίηση μπορεί, με την πάροδο του χρόνου, να κανονικοποιείται και να διαιωνίζεται μέσω ενός αυτοτροφοδοτούμενου κύκλου συμπεριφορών. Η Δρ. Leonie Maria Tanczer, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια στο UCL, εξηγεί ότι τέτοιες κακόβουλες ενέργειες ενσωματώνονται συχνά σε υφιστάμενες σχέσεις. Σε αυτό το πλαίσιο, τα άτομα συχνά αντιδρούν σε επιβλαβείς συμπεριφορές που έχουν υποστεί (όπως έλεγχος ή ταπείνωση) με περαιτέρω κακοποιητικές ενέργειες, δημιουργώντας έναν κύκλο αμφίδρομης κλιμάκωσης. Τα ψηφιακά περιβάλλοντα, με την αμεσότητα που τα διακρίνει, ενισχύουν αυτές τις δυναμικές, καθιστώντας ευκολότερη την κλιμάκωση των συγκρούσεων.
Πρακτικά βήματα προστασίας
Η Kaspersky, όντας συνιδρύτρια της διεθνούς συμμαχίας Coalition Against Stalkerware, προτείνει συγκεκριμένα βήματα για την αποτροπή τέτοιων περιστατικών:
- Αναγνωρίστε τα σημάδια: Η κακοποίηση περιλαμβάνει ελεγκτική συμπεριφορά, διαρκή παρακολούθηση, παρενόχληση, αποκλεισμό ή απειλές. Εμπιστευτείτε το ένστικτό σας.
- Αντιδράστε έγκαιρα: Μην αγνοείτε την κακοποιητική συμπεριφορά. Καταγράψτε τα περιστατικά και αναζητήστε βοήθεια πριν κλιμακωθεί η κατάσταση.
- Προστατεύστε τον ψηφιακό σας χώρο: Χρησιμοποιήστε ισχυρούς και μοναδικούς κωδικούς, ενεργοποιήστε τον έλεγχο ταυτότητας δύο παραγόντων (2FA) και ελέγχετε τις ρυθμίσεις απορρήτου.
- Προσοχή στην πρόσβαση: Αποφύγετε να μοιράζεστε συσκευές και λογαριασμούς χωρίς λόγο.
- Αξιοποιήστε αξιόπιστα εργαλεία: Οι λύσεις ασφαλείας βοηθούν στον εντοπισμό ύποπτης δραστηριότητας και stalkerware.
- Ζητήστε και προσφέρετε υποστήριξη: Απευθυνθείτε σε άτομα εμπιστοσύνης ή οργανισμούς. Αν γίνετε μάρτυρας κακοποίησης, προσφέρετε τη βοήθειά σας.
- Μείνετε ενημερωμένοι: Η συνεχής ενημέρωση για τους εξελισσόμενους κινδύνους είναι η καλύτερη άμυνα.
