Όταν η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από την κλιματική κρίση, το διοξείδιο του άνθρακα (CO2) μονοπωλεί σχεδόν πάντα το ενδιαφέρον. Είναι ο συνήθης ύποπτος, το μέτρο σύγκρισης για κάθε περιβαλλοντική πολιτική. Ωστόσο, τα τελευταία επιστημονικά δεδομένα στρέφουν τους προβολείς σε έναν λιγότερο διάσημο, αλλά σαφώς πιο επιθετικό «παίκτη» στην αρένα της υπερθέρμανσης: το μεθάνιο (CH4).
Πρόσφατες αναλύσεις και δεδομένα που έρχονται στο φως της δημοσιότητας, υπογραμμίζουν πως το μεθάνιο δεν είναι απλώς ένας συνοδοιπόρος του CO2, αλλά ο κύριος μοχλός που επιταχύνει την άνοδο της θερμοκρασίας βραχυπρόθεσμα. Η επιστημονική κοινότητα προειδοποιεί ότι χωρίς άμεση δράση σε αυτό το μέτωπο, οι στόχοι της Συμφωνίας του Παρισιού κινδυνεύουν να αποτύχουν.
Η παγίδα της βραχυπρόθεσμης θέρμανσης
Η θεμελιώδης διαφορά μεταξύ των δύο αερίων έγκειται στη διάρκεια ζωής και την ένταση της δράσης τους. Το διοξείδιο του άνθρακα είναι επίμονο, καθώς μπορεί να παραμείνει στην ατμόσφαιρα για αιώνες, δημιουργώντας ένα μακροχρόνιο πρόβλημα συσσώρευσης. Αντίθετα, το μεθάνιο έχει σχετικά σύντομο κύκλο ζωής, που υπολογίζεται περίπου στα 12 χρόνια.
Αυτό όμως που του λείπει σε διάρκεια, το αναπληρώνει σε ισχύ. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των ειδικών, σε μια περίοδο 20 ετών, το μεθάνιο έχει θερμαντική ικανότητα περίπου 80 φορές μεγαλύτερη από αυτή του CO2. Λειτουργεί ουσιαστικά ως μια «ενεργειακή βόμβα» που απελευθερώνει θερμότητα ταχύτατα, προκαλώντας άμεσες επιπτώσεις στο κλιματικό σύστημα. Αυτή η ιδιότητα το καθιστά υπεύθυνο για περίπου το 30% της αύξησης της παγκόσμιας θερμοκρασίας που βιώνουμε από τη βιομηχανική επανάσταση μέχρι σήμερα.
Οι πηγές του προβλήματος: Από τα ορυκτά καύσιμα στην κτηνοτροφία
Το ανησυχητικό στοιχείο που προκύπτει από τις εκθέσεις (όπως το Global Methane Budget), είναι η ραγδαία αύξηση των συγκεντρώσεων μεθανίου στην ατμόσφαιρα, οι οποίες σπάνε το ένα ρεκόρ μετά το άλλο. Από πού όμως προέρχεται όλο αυτό το αέριο;
Οι επιστήμονες διαχωρίζουν τις πηγές σε ανθρωπογενείς και φυσικές, με την ανθρώπινη δραστηριότητα να ευθύνεται πλέον για το 60% περίπου των εκπομπών. Οι βασικοί τομείς που τροφοδοτούν το φαινόμενο είναι τρεις:
- Γεωργία και Κτηνοτροφία: Η εντατική κτηνοτροφία (κυρίως βοοειδή) και οι ορυζώνες αποτελούν τις μεγαλύτερες πηγές εκπομπών στον αγροτικό τομέα.
- Ενέργεια: Οι διαρροές από τις υποδομές πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς και η εξόρυξη άνθρακα, απελευθερώνουν τεράστιες ποσότητες μεθανίου που συχνά διαφεύγουν της προσοχής.
- Διαχείριση Αποβλήτων: Οι χώροι υγειονομικής ταφής και τα λύματα αποτελούν την τρίτη μεγάλη «πληγή».
Ωστόσο, υπάρχει και ο φόβος των φυσικών μηχανισμών ανατροφοδότησης. Καθώς ο πλανήτης θερμαίνεται, οι φυσικοί υγρότοποι και το μόνιμα παγωμένο έδαφος αρχίζουν να απελευθερώνουν περισσότερο μεθάνιο, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο που είναι δύσκολο να ανακοπεί.
Μια στρατηγική ευκαιρία
Παρά τη ζοφερή εικόνα, υπάρχει μια αισιόδοξη ανάγνωση των δεδομένων. Ακριβώς επειδή το μεθάνιο έχει σύντομη διάρκεια ζωής, η μείωση των εκπομπών του προσφέρει την πιο άμεση ευκαιρία για να «φρενάρουμε» την υπερθέρμανση.
Αν καταφέρουμε να περιορίσουμε δραστικά τις διαρροές και τις εκπομπές μεθανίου τώρα, τα αποτελέσματα θα είναι ορατά στην ατμόσφαιρα σχεδόν άμεσα, σε αντίθεση με το CO2 όπου η μείωση των εκπομπών θα χρειαστεί δεκαετίες για να αποδώσει καρπούς ως προς τη θερμοκρασία.
Οι ειδικοί τονίζουν πως η τεχνολογία για τον περιορισμό των διαρροών, ειδικά στον ενεργειακό τομέα, υπάρχει και είναι συχνά οικονομικά βιώσιμη. Η αντιμετώπιση του μεθανίου δεν είναι απλώς μια περιβαλλοντική υποχρέωση, αλλά ίσως το μοναδικό «κουμπί έκτακτης ανάγκης» που διαθέτουμε για να κερδίσουμε πολύτιμο χρόνο στη μάχη κατά της κλιματικής αλλαγής.
