Επιστρέφει στη δράση το θρυλικό τηλεσκόπιο Swift λίγους μήνες πριν την καταστροφή του

Σύνοψη

• Το παρατηρητήριο Swift της NASA ενεργοποίησε ξανά δύο από τα τρία επιστημονικά του όργανα (XRT και UVOT) στις 26 Αυγούστου 2026.
• Η κρίσιμη απόφαση ελήφθη μετά την οριστική αποτυχία της ιδιωτικής αποστολής διάσωσης LINK της Katalyst Space, η οποία αντιμετώπισε ανυπέρβλητα προβλήματα στα συστήματα ελέγχου προσανατολισμού.
• Χωρίς την πολυπόθητη ώθηση σε υψηλότερη τροχιά, το εικοσιδυάχρονο τηλεσκόπιο αναμένεται να εισέλθει ανεξέλεγκτα στην ατμόσφαιρα της Γης και να καταστραφεί εντός των επόμενων μηνών.
• Το κύριο όργανο Burst Alert Telescope (BAT) παραμένει προσωρινά ανενεργό για λόγους αυστηρής εξοικονόμησης ενέργειας, ωστόσο αναμένεται να τεθεί σε πλήρη λειτουργία τις προσεχείς εβδομάδες.

Η NASA ανακοίνωσε επίσημα την επιστροφή του ιστορικού διαστημικού τηλεσκοπίου Neil Gehrels Swift στην ενεργό επιστημονική δράση, αναστέλλοντας το καθεστώς χαμηλής οπισθέλκουσας στο οποίο είχε τεθεί τους προηγούμενους μήνες. Η συγκεκριμένη εξέλιξη προέκυψε ως άμεση συνέπεια της αδυναμίας του ρομποτικού σκάφους συντήρησης LINK να ολοκληρώσει την προγραμματισμένη, εξαιρετικά φιλόδοξη διαδικασία αγκίστρωσης και ανύψωσης του παρατηρητηρίου σε υψηλότερη και ασφαλέστερη τροχιά.

Το τηλεσκόπιο, το οποίο ξεκίνησε το ταξίδι του το 2004 με αρχικό ορίζοντα ζωής μόλις δύο ετών, εξελίχθηκε στο πολυτιμότερο ίσως εργαλείο της παγκόσμιας αστροφυσικής κοινότητας για την παρατήρηση των πλέον βίαιων φαινομένων του σύμπαντος. Η έλλειψη ενσωματωμένου συστήματος πρόωσης, σε συνδυασμό με την έντονη ηλιακή δραστηριότητα των τελευταίων ετών που προκάλεσε την αναπάντεχη διαστολή της γήινης ατμόσφαιρας, αύξησε δραματικά τη φθορά και την ατμοσφαιρική αντίσταση που δέχεται το σκάφος. Οι μηχανικοί της NASA, ελλείψει άλλων εναλλακτικών λύσεων για τη διάσωση του εξοπλισμού, προχώρησαν στην επανενεργοποίηση του Τηλεσκοπίου Ακτίνων Χ (XRT) και του Υπεριώδους/Οπτικού Τηλεσκοπίου (UVOT), τα οποία βρίσκονταν εκτός λειτουργίας από τον περασμένο Φεβρουάριο προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί η μετωπική επιφάνεια του δορυφόρου.

Το τρίτο και σημαντικότερο ίσως όργανο του παρατηρητηρίου, το Burst Alert Telescope (BAT), το οποίο απενεργοποιήθηκε τον Απρίλιο για να επιτραπεί η βέλτιστη κλίση των ηλιακών συλλεκτών ως προς τη ροή των ατμοσφαιρικών σωματιδίων, παραμένει προς το παρόν ανενεργό, με τους υπευθύνους της αποστολής να προγραμματίζουν την επαναφορά του σε κατάσταση συλλογής δεδομένων κατά τη διάρκεια των επόμενων εβδομάδων. Η επιστροφή αυτή επιτρέπει στο Swift να συνεχίσει το ανεκτίμητο έργο του, αποστέλλοντας αυτοματοποιημένες ειδοποιήσεις σε επίγεια και διαστημικά παρατηρητήρια —συμπεριλαμβανομένων των ερευνητικών ομάδων των ελληνικών πανεπιστημίων που μετέχουν στα παγκόσμια δίκτυα παρακολούθησης αστρονομικών παροδικών φαινομένων— ώστε να στρέφουν συντονισμένα τα όργανά τους προς τις πηγές εκρήξεων ακτίνων γάμμα.

Η αποστολή διάσωσης του τηλεσκοπίου είχε ανατεθεί στην Katalyst Space μέσω ενός προγράμματος ύψους 30 εκατομμυρίων δολαρίων, το οποίο προέβλεπε τη σχεδίαση, κατασκευή και εκτόξευση του σκάφους LINK μέσα σε χρονικό διάστημα μικρότερο του ενός έτους. Παρότι η εκτόξευση πραγματοποιήθηκε με επιτυχία στις 3 Ιουλίου μέσω ενός πυραύλου Pegasus XL της Northrop Grumman, το σκάφος LINK παρουσίασε σχεδόν αμέσως κρίσιμες δυσλειτουργίες στο σύστημα ελέγχου προσανατολισμού, καθώς δύο από τους τρεις τροχούς αντίδρασης τέθηκαν εκτός λειτουργίας και το σύστημα προώθησης ψυχρού αερίου εμφάνισε σημαντική απώλεια απόδοσης. 

Παρόλο που οι μηχανικοί κατάφεραν να σταθεροποιήσουν την ανεξέλεγκτη περιστροφή του σκάφους, η διαστημική υπηρεσία και η κατασκευάστρια εταιρεία συναποφάσισαν στις 19 Αυγούστου την οριστική ακύρωση της διαδικασίας σύλληψης του Swift, περιορίζοντας τη δράση του LINK αποκλειστικά στη διεξαγωγή δοκιμαστικών ελιγμών προσέγγισης, οι οποίοι θα προσφέρουν πολύτιμα δεδομένα για μελλοντικές αποστολές εξυπηρέτησης δορυφόρων.

Οι πιο πρόσφατες εκτιμήσεις της NASA δείχνουν πως η μετάβαση από το καθεστώς χαμηλής οπισθέλκουσας στην κανονική επιστημονική λειτουργία θα επιταχύνει σημαντικά την κάθοδο του τηλεσκοπίου. Το Swift αναμένεται να φτάσει στο κρίσιμο υψόμετρο των 300 χιλιομέτρων μέσα στους επόμενους ένα με δύο μήνες, ένα σημείο όπου η πυκνότητα της ατμόσφαιρας καθιστά πρακτικά αδύνατο τον ακριβή προσανατολισμό των οργάνων και η ταχύτητα βύθισης αυξάνεται εκθετικά. Αυτό σημαίνει ότι ο πολύτιμος επιστημονικός δορυφόρος διανύει πλέον τους τελευταίους μήνες, ή ίσως και εβδομάδες, της λειτουργικής του ζωής, προτού διαλυθεί ολοσχερώς κατά τη βίαιη επανείσοδό του στη γήινη ατμόσφαιρα, ολοκληρώνοντας έναν κύκλο 22 ετών που πλούτισε την ανθρωπότητα με θεμελιώδεις γνώσεις για το Σύμπαν.