Η Κίνα φυτεύει θάμνους στην έρημο και ενεργοποιεί μια τεράστια υπόγεια «παγίδα» άνθρακα

Μέχρι πρόσφατα, η παγκόσμια επιστημονική κοινότητα αντιμετώπιζε τις ερήμους κυρίως ως οικολογικά νεκρές ζώνες ή ως πεδία μάχης ενάντια στην ερημοποίηση. Ωστόσο, τα αποτελέσματα από το γιγαντιαίο πρόγραμμα αναδάσωσης της Κίνας έρχονται να ανατρέψουν αυτή την αντίληψη, αποκαλύπτοντας έναν κρυφό, υπόγειο σύμμαχο στη μάχη κατά της υπερθέρμανσης του πλανήτη.

Νέα δεδομένα που δημοσιεύθηκαν πρόσφατα δείχνουν ότι η φύτευση θάμνων σε άνυδρες περιοχές δεν δημιουργεί απλώς πράσινη βιομάζα, αλλά ενεργοποιεί έναν γεωχημικό μηχανισμό που επιτρέπει στο έδαφος να «καταβροχθίζει» διοξειδιο του άνθρακα (CO₂) με ρυθμούς που κανείς δεν είχε προβλέψει.

Το «Σινικό Τείχος» του πρασίνου και η μεγάλη έκπληξη

Εδώ και δεκαετίες, η Κίνα υλοποιεί το λεγόμενο «Μέγα Πράσινο Τείχος», ένα φιλόδοξο σχέδιο ανάσχεσης της ερήμου Γκόμπι μέσω μαζικών φυτεύσεων. Ενώ η αρχική πρόθεση ήταν η προστασία από τις αμμοθύελλες και η συγκράτηση του εδάφους, οι επιστήμονες παρατήρησαν κάτι παράδοξο. Συνήθως, η μετατροπή μιας έκτασης σε δάσος δεσμεύει άνθρακα στους κορμούς και τα φύλλα (οργανικός άνθρακας). Στις άνυδρες περιοχές όμως, η έλλειψη νερού καθιστά δύσκολη την επιβίωση μεγάλων δέντρων.

Η λύση βρέθηκε στους ανθεκτικούς θάμνους. Σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες που αντλούν δεδομένα από το Ινστιτούτο Έρευνας του Θιβετιανού Οροπεδίου και της Κινεζικής Ακαδημίας Επιστημών, αυτοί οι θάμνοι λειτουργούν ως καταλύτες για τη δέσμευση του λεγόμενου Εδαφικού Ανόργανου Άνθρακα (SIC).

Πώς το έδαφος «τρώει» το CO₂

Το κλειδί της ανακάλυψης βρίσκεται στη χημεία του εδάφους και όχι στη φωτοσύνθεση με την παραδοσιακή έννοια. Η διαδικασία λειτουργεί ως εξής:

Οι ρίζες των θάμνων που φυτεύονται σε αλκαλικά εδάφη ερήμων αναπνέουν, απελευθερώνοντας CO₂ μέσα στο χώμα. Λόγω της ιδιαίτερης σύστασης των εδαφών στις ξηρές περιοχές της Κίνας (τα οποία είναι πλούσια σε ασβέστιο), το CO₂ αντιδρά με τα ιόντα ασβεστίου που βρίσκονται διαλυμένα στο εδαφικό νερό. Το αποτέλεσμα αυτής της αντίδρασης είναι η δημιουργία ανθρακικού ασβεστίου (ασβεστίτης).

Πρακτικά, το διοξείδιο του άνθρακα μετατρέπεται από αέριο σε στερεό πέτρωμα και εγκλωβίζεται στο έδαφος για χιλιετίες. Αυτή η διαδικασία αποθήκευσης είναι πολύ πιο σταθερή από τον οργανικό άνθρακα (όπως τα φύλλα που σαπίζουν και απελευθερώνουν ξανά CO₂). Αυτό που συμβαίνει στην Κίνα είναι ότι το έδαφος έχει αρχίσει κυριολεκτικά να ορυκτοποιεί τους ρύπους της ατμόσφαιρας.

Τα δεδομένα που αλλάζουν την εξίσωση

Η έρευνα υπογραμμίζει ότι οι προηγούμενες εκτιμήσεις για τον κύκλο του άνθρακα αγνοούσαν σε μεγάλο βαθμό τον ρόλο των ξηρών εδαφών. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι οι περιοχές που καλύπτονται από θάμνους σε αυτές τις ζώνες λειτουργούν ως τεράστιες δεξαμενές ανόργανου άνθρακα.

Τα ευρήματα είναι εντυπωσιακά:

1. Σταθερότητα: Ενώ τα δάση κινδυνεύουν από πυρκαγιές που απελευθερώνουν τον αποθηκευμένο άνθρακα πίσω στην ατμόσφαιρα, ο ανόργανος άνθρακας στο έδαφος παραμένει αδρανής και ασφαλής.
2. Κλίμακα: Δεδομένου ότι οι ξηρές και ημι-ξηρές εκτάσεις καλύπτουν μεγάλο μέρος του πλανήτη, η δυνατότητα επέκτασης αυτής της μεθόδου θα μπορούσε να προσφέρει ένα ισχυρό εργαλείο μετριασμού της κλιματικής αλλαγής.
3. Υδατικό Ισοζύγιο: Σε αντίθεση με τα μεγάλα δέντρα που εξαντλούν τους υδροφόρους ορίζοντες στις ερήμους, οι θάμνοι απαιτούν λιγότερο νερό και επιτρέπουν τη χημική διεργασία δέσμευσης άνθρακα να λειτουργεί χωρίς να καταστρέφει το τοπικό οικοσύστημα.

Παγκόσμιος αντίκτυπος και προοπτικές

Η ανακάλυψη αυτή αναγκάζει τους κλιματολόγους να ξαναγράψουν τα μοντέλα υπολογισμού του παγκόσμιου προϋπολογισμού άνθρακα. Μέχρι τώρα, η έμφαση δινόταν σχεδόν αποκλειστικά στη δασοκάλυψη με υψηλά δέντρα (δάση βροχής, τάιγκα). Η κινεζική εμπειρία αποδεικνύει ότι οι «ταπεινοί» θάμνοι της ερήμου και το άγονο έδαφος μπορούν να συνεισφέρουν εξίσου, αν όχι περισσότερο, μακροπρόθεσμα.

Ωστόσο, οι ερευνητές προειδοποιούν ότι η μέθοδος δεν είναι πανάκεια. Απαιτείται προσεκτική επιλογή των φυτικών ειδών και βαθιά κατανόηση της υδρολογίας της κάθε περιοχής. Η αλόγιστη φύτευση σε περιοχές που δεν διαθέτουν το κατάλληλο γεωχημικό υπόβαθρο (ασβέστιο) δεν θα έχει τα ίδια αποτελέσματα.

Το μέλλον της Γεωμηχανικής

Το παράδειγμα της Κίνας ανοίγει τον δρόμο για μια νέα μορφή «πράσινης γεωμηχανικής». Δεν μιλάμε πλέον μόνο για βιολογική δέσμευση, αλλά για βιο-γεωχημική. Καθώς ο πλανήτης αναζητά απεγνωσμένα τρόπους να μειώσει το ατμοσφαιρικό CO₂, οι έρημοι ενδέχεται να μετατραπούν από σύμβολα κλιματικής καταστροφής σε απροσδόκητους σωτήρες.

Η φύση διαθέτει μηχανισμούς αυτορρύθμισης που μόλις τώρα αρχίζουμε να κατανοούμε πλήρως. Και κάτω από την καυτή άμμο της ερήμου, μια αθόρυβη χημική αντίδραση ίσως μας προσφέρει τον χρόνο που χρειαζόμαστε.