Καρκίνος: Το πρώτο ευρωπαϊκό εργαστήριο σε τροχιά αλλάζει τα δεδομένα της ογκολογίας

Σε μια καθοριστική εξέλιξη για την ιατρική έρευνα, το Διάστημα παύει να αποτελεί αποκλειστικό πεδίο εξερεύνησης και μετατρέπεται σε κρίσιμο σύμμαχο κατά του καρκίνου. Η startup εταιρεία Spark Microgravity ανακοίνωσε πρόσφατα τα σχέδιά της για την κατασκευή και εκτόξευση του πρώτου εμπορικού εργαστηρίου της Ευρώπης, αφιερωμένου αποκλειστικά στην έρευνα του καρκίνου σε συνθήκες έλλειψης βαρύτητας.

Η ανακοίνωση, που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του Frontiers Science House στο Νταβός, σηματοδοτεί την αρχή μιας νέας προσέγγισης στη φαρμακολογία, όπου η χαμηλή γήινη τροχιά (LEO) αξιοποιείται για πειράματα που είναι πρακτικά αδύνατο να διεξαχθούν με την ίδια ακρίβεια στην επιφάνεια της Γης.

Γιατί η βαρύτητα «σαμποτάρει» την έρευνα στη Γη

Εδώ και δεκαετίες, η επιστημονική κοινότητα αντιμετωπίζει ένα δομικό εμπόδιο στην εργαστηριακή έρευνα: τη βαρύτητα. Όταν οι επιστήμονες καλλιεργούν καρκινικά κύτταρα σε τρυβλία Petri στη Γη, η βαρύτητα αναγκάζει τα κύτταρα να απλώνονται και να αναπτύσσονται δισδιάστατα (2D), σχηματίζοντας επίπεδες στρώσεις.

Αυτή η διαδικασία, αν και θεμελιώδης, απέχει πολύ από τον τρόπο που συμπεριφέρονται οι όγκοι μέσα στο ανθρώπινο σώμα. Στην πραγματικότητα, ο καρκίνος είναι μια τρισδιάστατη δομή. Η διαφορά αυτή είναι συχνά η αιτία που πολλά φάρμακα δείχνουν υποσχόμενα αποτελέσματα στο εργαστήριο, αλλά αποτυγχάνουν όταν δοκιμάζονται σε κλινικές δοκιμές ασθενών.

Η Allison Bajet, CEO και συνιδρύτρια της Spark Microgravity, χρησιμοποίησε μια γλαφυρή αναλογία για να περιγράψει το πρόβλημα:

Η προσομοίωση της μικροβαρύτητας στη Γη είναι σαν να προσπαθείς να ακούσεις μια συμφωνία μέσα σε ένα εργοτάξιο. Ο θόρυβος της βαρύτητας, της άνωσης και της καθίζησης δημιουργεί παραμορφώσεις. Το να πηγαίνεις στο Διάστημα είναι σαν να μπαίνεις σε ένα ηχομονωμένο δωμάτιο. Ξαφνικά, μπορείς να ακούσεις κάθε νότα της βιολογίας καθαρά.

Η επανάσταση των τρισδιάστατων σφαιροειδών

Η λύση που προτείνει η Spark Microgravity βασίζεται στη φυσική συμπεριφορά των κυττάρων στο διάστημα. Σε συνθήκες μικροβαρύτητας, τα κύτταρα δεν κατακάθονται. Αντίθετα, αιωρούνται και αλληλεπιδρούν μεταξύ τους προς όλες τις κατευθύνσεις, σχηματίζοντας αυθόρμητα σφαιροειδή και οργανοειδή.

Αυτές οι τρισδιάστατες δομές μιμούνται με εξαιρετική πιστότητα τους πραγματικούς όγκους που αναπτύσσονται στο ανθρώπινο σώμα. Επιτρέπουν στους ερευνητές να παρατηρήσουν πώς τα καρκινικά κύτταρα επικοινωνούν, πώς αναπτύσσουν ανθεκτικότητα και, το κυριότερο, πώς αντιδρούν πραγματικά σε νέες θεραπείες.

Το νέο τροχιακό εργαστήριο της Spark υπόσχεται να επιταχύνει δραματικά τον εντοπισμό αποτελεσματικών φαρμάκων, μειώνοντας παράλληλα το κόστος και τον χρόνο που απαιτείται για να φτάσει μια θεραπεία από το εργαστήριο στον ασθενή.

Ένα «κουτί γάλακτος» υψηλής τεχνολογίας

Τεχνολογικά, το εγχείρημα είναι εντυπωσιακό λόγω της απλότητας και της αποτελεσματικότητάς του. Το εργαστήριο έχει σχεδιαστεί να είναι συμπαγές —περίπου στο μέγεθος ενός κουτιού γάλακτος— και πλήρως αυτοματοποιημένο. Αυτό επιτρέπει τη φιλοξενία του σε διάφορες πλατφόρμες και εμπορικούς διαστημικούς σταθμούς που αναμένεται να διαδεχθούν τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό (ISS).

Η εταιρεία, η οποία αποτελεί spin-out του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, έχει ήδη εξασφαλίσει στρατηγικές συνεργασίες με κολοσσούς του χώρου, όπως η Axiom Space και η Voyager Space (διαχειρίστρια του μελλοντικού σταθμού Starlab), καθώς και με την ATMOS Space Cargo για την επιστροφή των δειγμάτων στη Γη.

Η πρώτη πτήση επίδειξης έχει προγραμματιστεί για τον Μάιο του 2026, σε συνεργασία με τη Swedish Space Corporation και την HyPrSpace.

Το επιχειρηματικό μοντέλο του μέλλοντος

Πέρα από την επιστημονική καινοτομία, η Spark Microgravity εισάγει ένα νέο επιχειρηματικό μοντέλο στην «Οικονομία του Διαστήματος». Μέχρι σήμερα, η πρόσβαση σε πειράματα μικροβαρύτητας ήταν προνόμιο κυβερνητικών οργανισμών ή ακαδημαϊκών ιδρυμάτων με τεράστια κονδύλια.

Η Spark φιλοδοξεί να εκδημοκρατίσει αυτή τη διαδικασία, προσφέροντας υπηρεσίες «Turnkey» (με το κλειδί στο χέρι) σε φαρμακευτικές εταιρείες και ερευνητικά κέντρα. Ο πελάτης θα στέλνει το πείραμα, η Spark θα αναλαμβάνει την εκτόξευση, την αυτοματοποιημένη διεξαγωγή του σε τροχιά και την επιστροφή των κρυπτογραφημένων δεδομένων και των δειγμάτων.