Ανακαλύφθηκε ο HD 137010 b: Ο «παγωμένος δίδυμος» της Γης σε απόσταση 146 έτη φωτός
Μια νέα ανακάλυψη έρχεται να αναζωπυρώσει το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας για το τι κρύβεται στη «γειτονιά» του Ηλιακού μας Συστήματος. Ερευνητές, αξιοποιώντας δεδομένα από το διαστημικό τηλεσκόπιο Kepler της NASA, εντόπισαν έναν εξωπλανήτη που φαντάζει ως ο χαμένος δίδυμος αδελφός της Γης, αν και με μια σημαντική, παγωμένη διαφορά. Ο λόγος για τον HD 137010 b, ένα ουράνιο σώμα που βρίσκεται 146 έτη φωτός μακριά και θέτει νέα ερωτήματα για την κατοικιμότητα πλανητών με χαρακτηριστικά παρόμοια με τα δικά μας.
Ένας δίδυμος του πλανήτη μας (με μια σκοτεινή πλευρά)
Η ανακάλυψη του HD 137010 b δεν είναι απλώς άλλη μια καταχώρηση στον μακρύ κατάλογο των εξωπλανητών. Το συγκεκριμένο σώμα ξεχωρίζει διότι μιμείται τη Γη σε δύο κρίσιμους τομείς που σπάνια βρίσκουμε συνδυασμένους: το μέγεθος και την τροχιά.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιεύθηκαν, ο πλανήτης είναι ελαφρώς μεγαλύτερος από τη Γη και, το σημαντικότερο, ολοκληρώνει την περιφορά του γύρω από το άστρο του σε χρονικό διάστημα που αγγίζει σχεδόν το γήινο έτος. Αυτό το χαρακτηριστικό τον τοποθετεί σε μια τροχιακή απόσταση που θυμίζει έντονα τη θέση της Γης στο δικό μας Ηλιακό Σύστημα. Ωστόσο, η ομοιότητα σταματά κάπου εδώ, καθώς οι συνθήκες στην επιφάνειά του φαίνεται να είναι δραματικά διαφορετικές.
Το «παγωμένο» σενάριο και η σύγκριση με τον Άρη
Παρόλο που η τροχιά του HD 137010 b μοιάζει ιδανική, το μητρικό του άστρο αλλάζει τα δεδομένα. Πρόκειται για έναν αστέρα τύπου Κ, ο οποίος, αν και ανήκει στην ίδια ευρύτερη κατηγορία με τον Ήλιο, είναι αισθητά πιο ψυχρός και λιγότερο φωτεινός. Το αποτέλεσμα; Ο «δίδυμος» πλανήτης λαμβάνει λιγότερο από το ένα τρίτο της θερμότητας και του φωτός που απολαμβάνει η Γη.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η μέση θερμοκρασία στην επιφάνειά του δεν ξεπερνά τους -68 βαθμούς Κελσίου. Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος του ψύχους, αρκεί να σκεφτούμε ότι είναι πιο κρύος ακόμη και από τον Άρη, όπου η μέση θερμοκρασία κυμαίνεται στους -65 βαθμούς Κελσίου. Εκ πρώτης όψεως, μιλάμε για έναν κόσμο βυθισμένο σε αιώνιο παγετό, εχθρικό προς τη ζωή όπως την ξέρουμε.
Η ελπίδα της ατμόσφαιρας: Μπορεί να υπάρξει νερό;
Εδώ όμως υπεισέρχεται ο παράγοντας «ατμόσφαιρα», που θα μπορούσε να ανατρέψει τα πάντα. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι ο χαρακτηρισμός «παγωμένος» ισχύει μόνο αν ο πλανήτης δεν διαθέτει προστατευτικό μανδύα αερίων.
Σύμφωνα με τα μοντέλα που έτρεξε η επιστημονική ομάδα, υπάρχει ένα ενδιαφέρον "παραθυράκι": Αν ο HD 137010 b διαθέτει μια ατμόσφαιρα πλούσια σε διοξείδιο του άνθρακα, το φαινόμενο του θερμοκηπίου θα μπορούσε να παγιδεύσει αρκετή θερμότητα ώστε να διατηρήσει νερό σε υγρή μορφή στην επιφάνειά του. Οι πιθανότητες είναι μοιρασμένες, με τους υπολογισμούς να του δίνουν περίπου 40% έως 50% πιθανότητα να βρίσκεται εντός της λεγόμενης «κατοικήσιμης ζώνης» (Goldilocks zone), ανάλογα με το πόσο αυστηρά ορίζουμε τα κριτήρια.
Πώς έγινε η ανακάλυψη
Το εντυπωσιακό στοιχείο αυτής της ανακάλυψης είναι ότι προήλθε από το παρελθόν. Το διαστημικό τηλεσκόπιο Kepler έχει αποσυρθεί από το 2018, όμως ο όγκος των δεδομένων που συνέλεξε κατά τη διάρκεια της αποστολής του (και συγκεκριμένα της φάσης K2) είναι τόσο τεράστιος που οι επιστήμονες συνεχίζουν να τον «εξορύσσουν» ανακαλύπτοντας διαμάντια που είχαν διαφύγει της προσοχής.
Η περίπτωση του HD 137010 b ήταν ιδιαίτερα δύσκολη. Οι αστρονόμοι εντόπισαν τον πλανήτη μέσω της μεθόδου της «διάβασης», παρατηρώντας δηλαδή τη μείωση της φωτεινότητας του άστρου καθώς ο πλανήτης περνάει από μπροστά του. Το πρόβλημα; Εντόπισαν μόνο μία διάβαση. Συνήθως απαιτούνται πολλαπλές παρατηρήσεις για επιβεβαίωση. Ωστόσο, η διάρκεια αυτής της μοναδικής διάβασης (10 ώρες) σε συνδυασμό με τα χαρακτηριστικά του άστρου, επέτρεψε στους ερευνητές να υπολογίσουν με μεγάλη ακρίβεια την τροχιά του, κατατάσσοντας τον ως έναν εξαιρετικά ισχυρό «υποψήφιο».
Το μέλλον της έρευνας
Για να αναβαθμιστεί ο HD 137010 b από «υποψήφιος» σε «επιβεβαιωμένος» πλανήτης, απαιτούνται περαιτέρω παρατηρήσεις. Αυτό όμως αποτελεί πρόκληση. Λόγω της μεγάλης του τροχιάς (περίπου ένα έτος), οι διαβάσεις του είναι σπάνιες, καθιστώντας τον εντοπισμό του δύσκολο για τα σύγχρονα όργανα.
Τα βλέμματα τώρα στρέφονται στους διαδόχους του Kepler, όπως το TESS της NASA και το CHEOPS του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA). Αν αυτοί οι «κυνηγοί πλανητών» καταφέρουν να εντοπίσουν ξανά το στίγμα του HD 137010 b, θα έχουμε κάνει ένα τεράστιο βήμα στην κατανόηση των βραχωδών πλανητών.
