Ποιο είναι το ασφαλέστερο κράτος σε περίπτωση παγκόσμιας καταστροφής;

Σύνοψη

• Νέα επιστημονική μελέτη του Πανεπιστημίου του Hagen στη Γερμανία, δημοσιευμένη στο περιοδικό Global Challenges, αναλύει εκατοντάδες σενάρια παγκόσμιας καταστροφής και εντοπίζει τα πιο ασφαλή κράτη.
• Οι ερευνητές κατηγοριοποιούν τους κινδύνους σε τρεις άξονες: απότομη μείωση ηλιακής ακτινοβολίας, ολοκληρωτική απώλεια υποδομών και παγκόσμιοι βιολογικοί κίνδυνοι.
• Η Αυστραλία αναδεικνύεται ως η πιο ανθεκτική χώρα παγκοσμίως, χάρη στη γεωγραφική της απομόνωση, την τεράστια εγχώρια παραγωγή τροφίμων, τα ορυκτά αποθέματα και την ισχυρή της βιομηχανία.
• Στη λίστα των χωρών που διαθέτουν υψηλά επίπεδα ανθεκτικότητας ακολουθούν η Νέα Ζηλανδία, η Ελβετία, η Ιαπωνία και η Αργεντινή, καθεμία με τα δικά της δομικά πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα.

Η Αυστραλία αναδεικνύεται ως το πιο ανθεκτικό κράτος απέναντι σε παγκόσμιους καταστροφικούς κινδύνους, σύμφωνα με την έρευνα του Πανεπιστημίου του Hagen στο περιοδικό Global Challenges. Οι επιστήμονες τονίζουν πως η γεωγραφική απομόνωση, η τεράστια εγχώρια παραγωγή τροφίμων, τα άφθονα ορυκτά και η πολιτική σταθερότητα της χώρας προσφέρουν ανεκτίμητη ασπίδα προστασίας από τον πυρηνικό χειμώνα και τις ακραίες βιολογικές απειλές.

Η αξιολόγηση των παγκόσμιων καταστροφικών κινδύνων αποτελεί ένα πεδίο μελέτης το οποίο σπάνια συγκεντρώνει την απαραίτητη προσοχή από την ακαδημαϊκή κοινότητα, καθώς οι ερευνητικοί πόροι συχνά επικεντρώνονται σε πιο άμεσες και τοπικές απειλές. Ωστόσο, οι ερευνητές αποφάσισαν να προσεγγίσουν το ζήτημα της πλανητικής επιβίωσης μέσα από ένα αυστηρά δομημένο πλαίσιο, αναλύοντας τις συνέπειες γεγονότων που θα μπορούσαν να εξαλείψουν άμεσα πάνω από το δέκα τοις εκατό του παγκόσμιου πληθυσμού. 

Ο επικεφαλής της μελέτης, περιβαλλοντολόγος Florian Ulrich Jehn, συνεργάστηκε με μια διεπιστημονική ομάδα προκειμένου να καταγράψει τις χώρες που διαθέτουν τα απαραίτητα δομικά και γεωγραφικά στοιχεία για να διατηρήσουν τη λειτουργία τους κατά τη διάρκεια μιας ανυπολόγιστης κρίσης. Η μελέτη αυτή ανέδειξε τη ζωτική σημασία της συνολικής ανθεκτικότητας απέναντι σε κρίσεις που δοκιμάζουν τα όρια της σύγχρονης παγκοσμιοποιημένης οικονομίας.

Η μεθοδολογία της έρευνας βασίστηκε στον διαχωρισμό των παγκόσμιων απειλών σε τρεις σαφείς κατηγορίες, διευκολύνοντας έτσι την αξιολόγηση των εθνικών υποδομών απέναντι σε διαφορετικές μορφές πίεσης. Ο πρώτος άξονας αφορά τα Σενάρια Απότομης Μείωσης της Ηλιακής Ακτινοβολίας (Abrupt Sunlight Reduction Scenarios - ASRS), τα οποία σχετίζονται με καταστάσεις ικανές να βυθίσουν τον πλανήτη στο απόλυτο σκοτάδι για παρατεταμένα χρονικά διαστήματα. Τέτοια συμβάντα περιλαμβάνουν την έκρηξη ενός υπερηφαιστείου, την πρόσκρουση ενός μεγάλου αστεροειδούς, ή τις συνέπειες ενός ευρείας κλίμακας πυρηνικού πολέμου. Οι καταστάσεις αυτές οδηγούν νομοτελειακά σε κάθετη πτώση της παγκόσμιας θερμοκρασίας και σε σχεδόν πλήρη κατάρρευση των γεωργικών αποδόσεων, καθιστώντας την ανεξάρτητη παραγωγή τροφίμων και την ύπαρξη μεγάλων εδαφικών εκτάσεων απολύτως καθοριστικούς παράγοντες για την επιβίωση ενός πληθυσμού.

Ο δεύτερος άξονας εξέτασε τον κίνδυνο της Παγκόσμιας Απώλειας Κρίσιμων Υποδομών (Global Catastrophic Infrastructure Loss - GCIL), εστιάζοντας στις τεχνολογικές και ενεργειακές αχίλλειες πτέρνες του σύγχρονου πολιτισμού. Οι κίνδυνοι αυτοί προέρχονται από εξαιρετικά ισχυρές γεωμαγνητικές καταιγίδες επιπέδου Carrington, εκτεταμένες ηλεκτρομαγνητικές παλμικές εκκενώσεις (HEMP) στο ανώτερο στρώμα της ατμόσφαιρας, ή μαζικές συντονισμένες κυβερνοεπιθέσεις που στοχεύουν την ραχοκοκαλιά του διαδικτύου. Για την επιβίωση σε ένα τέτοιο περιβάλλον, ένα κράτος οφείλει να διαθέτει ανεπτυγμένη και, κυρίως, αποκεντρωμένη εγχώρια βιομηχανία, καθώς και πλεονάζουσες πηγές ενέργειας οι οποίες μπορούν να λειτουργήσουν ανεξάρτητα από τα διεθνή δίκτυα μεταφοράς ηλεκτρισμού και ορυκτών καυσίμων.

Ο τρίτος, και ίσως ο πλέον τρομακτικός άξονας, επικεντρώθηκε στους Παγκόσμιους Βιολογικούς Κινδύνους (Global Catastrophic Biological Risks - GCBR). Η συγκεκριμένη κατηγορία αφήνει στην άκρη τα τεχνολογικά προβλήματα και εστιάζει σε ακραίες μορφές φυσικών ή τεχνητών παθογόνων μικροοργανισμών. Η εξάπλωση ενός κατασκευασμένου ιού στα πρότυπα ενός εργαστηριακού ατυχήματος ή μιας εσκεμμένης επίθεσης με βιολογικά όπλα, θα απαιτούσε άμεση ικανότητα απομόνωσης ενός ολόκληρου έθνους. Τα κράτη που μοιράζονται εκτεταμένα χερσαία σύνορα παρουσιάζουν σχεδόν μηδενική ικανότητα απόλυτου ελέγχου της ροής των μολύνσεων, δίνοντας ένα τεράστιο και αδιαμφισβήτητο προβάδισμα στα απομονωμένα νησιωτικά συμπλέγματα και στις ηπείρους που περιβάλλονται από μεγάλους ωκεανούς.

Λαμβάνοντας υπόψη όλους τους παραπάνω παράγοντες, η Αυστραλία συγκέντρωσε την υψηλότερη βαθμολογία, αποτελώντας τη μοναδική χώρα η οποία αναγνωρίζεται άμεσα ως εξαιρετικά ανθεκτική και στους τρεις τύπους καταστροφικών σεναρίων. Η τοποθεσία της στο νότιο ημισφαίριο την κρατά μακριά από τα παραδοσιακά γεωπολιτικά θέατρα συγκρούσεων, ενώ η συνθήκη του απομονωμένου νησιού της παρέχει τον απόλυτο έλεγχο απέναντι σε εισαγόμενες βιολογικές απειλές. Παράλληλα, η χώρα καταγράφει εντυπωσιακά πλεονάσματα στην αγροτική παραγωγή, παρέχοντας αρκετή τροφή για πολλαπλάσιο αριθμό κατοίκων σε σχέση με τον τρέχοντα πληθυσμό της. Οι τεράστιες πλουτοπαραγωγικές πηγές, τα αποθέματα ορυκτών, η σταθερή δημοκρατική λειτουργία και ο εξαιρετικά υψηλός δείκτης πλούτου συνθέτουν ένα σύστημα το οποίο μπορεί να απορροφήσει αδιανόητους κραδασμούς, προστατεύοντας παράλληλα τους πολίτες από την εσωτερική κατάρρευση και την κοινωνική αναταραχή.

Παρ' όλα αυτά, οι επιστήμονες υπογραμμίζουν πως η απόλυτη ασφάλεια αποτελεί μια ψευδαίσθηση. Ακόμη και η Αυστραλία εξαρτάται σε τεράστιο βαθμό από το διεθνές εμπόριο για την εισαγωγή βασικών αγαθών τα οποία στηρίζουν τη λειτουργία των υποδομών της. Τα διυλιστήρια της χώρας δεν αρκούν για να καλύψουν τις ανάγκες σε καύσιμα κίνησης μακροπρόθεσμα, ενώ η εγχώρια παραγωγή εξειδικευμένων φαρμάκων, προηγμένου ιατρικού εξοπλισμού και συνθετικών λιπασμάτων παραμένει ανεπαρκής χωρίς την αρωγή της παγκόσμιας αγοράς. Η διακοπή των εφοδιαστικών αλυσίδων θα δημιουργούσε ανυπέρβλητα εμπόδια στη μακροχρόνια συντήρηση του τεχνολογικού της εξοπλισμού, υπενθυμίζοντας πως η απομόνωση προστατεύει αλλά ταυτόχρονα στραγγαλίζει την ανάπτυξη.

Πέρα από την Αυστραλία, η μελέτη ανέδειξε άλλες τέσσερις χώρες με υψηλές προοπτικές επιβίωσης, καταγράφοντας ωστόσο και τα τρωτά τους σημεία. Η Νέα Ζηλανδία βρέθηκε πολύ ψηλά στη λίστα, διαθέτοντας παρόμοια πλεονεκτήματα γεωγραφικής απομόνωσης και αφθονίας πόρων, όμως η μικρότερη βιομηχανική της βάση και οι εντοπισμένοι κίνδυνοι από τα ενεργά της ηφαίστεια μείωσαν τη συνολική της βαθμολογία. Η Ιαπωνία, παρά τη βιομηχανική υπεροχή της, εξαρτάται απόλυτα από τις εισαγωγές τροφίμων και ενέργειας, καθιστώντας την ευάλωτη στην αποκοπή εμπορικών δρόμων. Η Ελβετία υπερτερεί λόγω των εκτεταμένων υποδομών αμυντικού σχεδιασμού και των υπόγειων καταφυγίων, όμως η έλλειψη πρόσβασης στη θάλασσα την καθιστά δέσμια της τύχης των γειτονικών της κρατών, ενώ η Αργεντινή διαθέτει ασύγκριτη αγροτική παραγωγή η οποία όμως επισκιάζεται συχνά από την έλλειψη μακροχρόνιας οικονομικής και πολιτικής σταθερότητας.

Το τελικό συμπέρασμα της ερευνητικής ομάδας στρέφεται γύρω από την έννοια των "Σημείων Αγκύρωσης" για την παγκόσμια ανθεκτικότητα. Αντί να αντιμετωπίζουμε αυτά τα κράτη απλώς ως κρησφύγετα προνομιούχων ελίτ, τα έθνη με τη μεγαλύτερη δομική αντοχή, όπως η Αυστραλία και η Νέα Ζηλανδία, θα πρέπει να λειτουργήσουν ως στρατηγικοί κόμβοι αποθήκευσης σπόρων, γνώσης και πόρων. Σε μια συνθήκη ολοκληρωτικής καταστροφής, η ύπαρξη αυτών των αναγνωρισμένων "ασφαλών λιμένων" ίσως αποτελέσει το μοναδικό σημείο εκκίνησης για την αναδημιουργία του ανθρώπινου πολιτισμού.