Πριν από 66 εκατομμύρια χρόνια, ένας αστεροειδής με διάμετρο περίπου 10 χιλιομέτρων προσέκρουσε στη Γη, στην περιοχή του σημερινού Chicxulub στο Μεξικό, προκαλώντας τον αφανισμό των δεινοσαύρων και του 75% της ζωής στον πλανήτη. Μέχρι σήμερα, η επιστημονική κοινότητα πίστευε ότι ο πλανήτης παρέμεινε ένα βιολογικό «κρανίου τόπος» για δεκάδες χιλιάδες, ίσως και εκατομμύρια χρόνια, πριν η ζωή αρχίσει δειλά-δειλά να ανακάμπτει.
Ωστόσο, μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Geology έρχεται να ανατρέψει άρδην αυτή την πεποίθηση. Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Όστιν (UT Austin) ανακάλυψαν ότι η ζωή δεν χρειάστηκε χιλιετίες για να επανεμφανιστεί. Αντιθέτως, ανέκαμψε με ρυθμούς που οι επιστήμονες χαρακτηρίζουν «εξωφρενικά γρήγορους», με νέα είδη να εμφανίζονται σε λιγότερο από 2.000 χρόνια μετά το χάος.
Το «ρολόι» του ηλίου-3 και η κατάρριψη του μύθου
Το κλειδί για αυτή τη σπουδαία ανακάλυψη βρέθηκε στον πυθμένα των ωκεανών και συγκεκριμένα σε μικροσκοπικά απολιθώματα πλαγκτόν. Ο επικεφαλής της μελέτης, Chris Lowery, ερευνητής στο Ινστιτούτο Γεωφυσικής του Πανεπιστημίου του Τέξας (UTIG), εξήγησε ότι οι προηγούμενες εκτιμήσεις ήταν λανθασμένες επειδή βασίζονταν σε μια παρεξηγημένη ανάγνωση των ιζηματογενών στρωμάτων.
Συγκεκριμένα, οι επιστήμονες υπέθεταν ότι τα ιζήματα συσσωρεύονταν στον πυθμένα με τον ίδιο ρυθμό πριν και μετά την πρόσκρουση. Αυτή η υπόθεση, όμως, αγνοούσε το γεγονός ότι η μαζική εξαφάνιση της ζωής και η καταστροφή της βλάστησης άλλαξαν δραματικά τη διαδικασία της διάβρωσης και της εναπόθεσης υλικών.
Για να λύσουν αυτό το γεωλογικό μυστήριο, ο Lowery και η ομάδα του χρησιμοποίησαν μια καινοτόμο μέθοδο χρονολόγησης: το ισότοπο ήλιο-3 (helium-3). Το Ήλιο-3 είναι ένα σπάνιο στοιχείο που φτάνει στη Γη από το διάστημα με έναν σταθερό, «κοσμικό» ρυθμό. Σε αντίθεση με τη λάσπη και τα γήινα υλικά που μπορεί να συσσωρεύονται ακανόνιστα, το Ήλιο-3 λειτουργεί ως ένα τέλειο, διαστημικό ρολόι.
Μετρώντας την πυκνότητα του Ηλίου-3 σε έξι διαφορετικά σημεία του ορίου Κρητιδικής-Παλαιόγενούς (K-Pg) –από την Ευρώπη και τη Βόρεια Αφρική έως τον Κόλπο του Μεξικού– η ομάδα κατάφερε να υπολογίσει με ακρίβεια τον χρόνο που πέρασε ανάμεσα στα στρώματα των πετρωμάτων.
Η «έκρηξη» ζωής σε έναν γεωλογικό χτύπο καρδιάς
Τα αποτελέσματα ήταν συγκλονιστικά. Η έρευνα εστίασε στην εμφάνιση ενός συγκεκριμένου είδους τρηματοφόρων, του Parvularugoglobigerina eugubina (P. eugubina), το οποίο θεωρείται δείκτης ανάκαμψης των ωκεάνιων οικοσυστημάτων.
Ενώ οι παλαιότερες θεωρίες τοποθετούσαν την εμφάνιση αυτού του μικροοργανισμού δεκάδες χιλιάδες χρόνια μετά την καταστροφή, η χρήση του Ηλίου-3 έδειξε ότι το πλαγκτόν αυτό εξελίχθηκε μόλις 3.500 έως 11.000 χρόνια μετά την πρόσκρουση. Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι άλλα, συγγενικά είδη πλαγκτόν εντοπίστηκαν να έχουν εμφανιστεί σε λιγότερο από 2.000 χρόνια.
«Είναι εξωφρενικά γρήγορο», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Lowery. «Συνήθως, τα νέα είδη χρειάζονται εκατομμύρια χρόνια για να εμφανιστούν στο αρχείο των απολιθωμάτων. Εδώ μιλάμε για μια διαδικασία που συνέβη σε έναν γεωλογικό χτύπο καρδιάς».
Η ανακάλυψη ότι 10 έως 20 νέα είδη πλαγκτόν αναπτύχθηκαν μέσα σε μόλις 6.000 χρόνια αποδεικνύει ότι η ζωή διαθέτει μηχανισμούς επιβίωσης και προσαρμογής που υποτιμούσαμε μέχρι σήμερα.
Γιατί το πλαγκτόν έχει σημασία;
Μπορεί η συζήτηση για μικροσκοπικούς οργανισμούς να μην ακούγεται τόσο εντυπωσιακή όσο η αναβίωση μεγάλων θηλαστικών, όμως το πλαγκτόν αποτελεί τη βάση της τροφικής αλυσίδας. Η ταχύτατη ανάκαμψή του σημαίνει ότι οι ωκεανοί άρχισαν να παράγουν τροφή και οξυγόνο πολύ νωρίτερα από ό,τι πιστεύαμε.
Αυτή η «έκρηξη» στη βάση της πυραμίδας επέτρεψε την ταχεία ανάκαμψη και των υπόλοιπων οργανισμών, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για την εξέλιξη των θηλαστικών και, τελικά, του ανθρώπου. Όπως επισημαίνει ο καθηγητής Timothy Bralower από το Penn State University, συν-συγγραφέας της μελέτης, η ταχύτητα αυτής της ανάκαμψης είναι καθησυχαστική και για το δικό μας μέλλον.
«Η ταχύτητα της ανάκαμψης αποδεικνύει πόσο ανθεκτική είναι η ζωή», σημειώνει ο Bralower. «Το γεγονός ότι πολύπλοκες μορφές ζωής επανεγκαταστάθηκαν τόσο άμεσα είναι ενθαρρυντικό, ειδικά αν αναλογιστούμε τις σημερινές απειλές από την καταστροφή των οικοτόπων που προκαλεί ο άνθρωπος».
Μια νέα ματιά στην ιστορία της Γης
Η μελέτη του UT Austin δεν αλλάζει απλώς μια ημερομηνία στα βιβλία της Παλαιοντολογίας. Αλλάζει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τις μαζικές εξαφανίσεις. Η ζωή δεν «πάγωσε» μετά τον αστεροειδή. Αντίθετα, φαίνεται πως η καταστροφή λειτούργησε ως καταλύτης, αδειάζοντας οικολογικούς θώκους και επιτρέποντας στην εξέλιξη να τρέξει με σπασμένα φρένα.
Το εύρημα αυτό προσθέτει ένα κρίσιμο κομμάτι στο παζλ της εξέλιξης, υπενθυμίζοντας ότι ακόμα και στις πιο σκοτεινές περιόδους της πλανητικής ιστορίας, η φύση βρίσκει τον τρόπο να επανεκκινήσει – και μάλιστα πολύ πιο γρήγορα από ό,τι τολμούσαμε να φανταστούμε.
