Project Ulysses: Η κρίσιμη αποστολή για το «σκοτεινό οξυγόνο» και το μέλλον των υποθαλάσσιων εξορύξεων

Το ερευνητικό σκάφος Island Pride απέπλευσε από το Σαν Ντιέγκο με προορισμό το πιο αμφιλεγόμενο σημείο του Ειρηνικού Ωκεανού. Η ζώνη Clarion-Clipperton (CCZ), μια αχανής έκταση μεταξύ Χαβάης και Μεξικού, βρίσκεται στο επίκεντρο μιας επιστημονικής διαμάχης που έχει διχάσει βιολόγους και μεταλλευτικές εταιρείες. Σκοπός της αποστολής είναι να απαντήσει οριστικά σε ένα ερώτημα που ανατρέπει τα σχολικά εγχειρίδια βιολογίας: Μπορεί ο βυθός να «αναπνέει» χωρίς το φως του ήλιου;

Το καλοκαίρι του 2024, ο καθηγητής Andrew Sweetman και η ομάδα του δημοσίευσαν μια μελέτη που προκάλεσε αίσθηση. Υποστήριξαν ότι ανακάλυψαν «σκοτεινό οξυγόνο» στα βάθη της αβύσσου, 4.000 μέτρα κάτω από την επιφάνεια. Η θεωρία τους υποδεικνύει ότι οι πολυμεταλλικοί κονδύλοι – πέτρες σε μέγεθος πατάτας που βρίσκονται διάσπαρτες στον βυθό – λειτουργούν ως φυσικές «γεωμπαταρίες», διασπώντας τα μόρια του θαλασσινού νερού μέσω ηλεκτρόλυσης και παράγοντας οξυγόνο.

Η σύγκρουση συμφερόντων στην άβυσσο

Η ανακάλυψη αυτή δεν έχει μόνο ακαδημαϊκό ενδιαφέρον. Η ζώνη CCZ αποτελεί τον κύριο στόχο των εταιρειών εξόρυξης βυθού. Οι ίδιοι κονδύλοι που φέρονται να παράγουν οξυγόνο είναι πλούσιοι σε νικέλιο, κοβάλτιο και μαγγάνιο, μέταλλα κρίσιμα για την κατασκευή μπαταριών ηλεκτρικών οχημάτων.

Αν η θεωρία του Sweetman επιβεβαιωθεί, οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις της εξόρυξης θα μπορούσαν να είναι καταστροφικές, καθώς η αφαίρεση των κονδύλων θα στερούσε από τα οικοσυστήματα της αβύσσου την πηγή οξυγόνου τους. Όπως ήταν αναμενόμενο, η βιομηχανία αντέδρασε έντονα. Η The Metals Company (TMC), η οποία χρηματοδότησε μέρος της αρχικής έρευνας, αμφισβήτησε ανοιχτά τα ευρήματα, κάνοντας λόγο για μολυσμένα δεδομένα και μεθοδολογικά σφάλματα, αποδίδοντας τις μετρήσεις σε εγκλωβισμένες φυσαλίδες αέρα στον εξοπλισμό.

Project Ulysses: Η ώρα της αλήθειας

Η νέα αποστολή, γνωστή ως Project Ulysses, έρχεται να ξεκαθαρίσει το τοπίο. Αυτή τη φορά, οι ερευνητές έχουν εξοπλιστεί με υπερσύγχρονους αισθητήρες και τρεις διαφορετικές μεθόδους μέτρησης για να αποκλείσουν κάθε πιθανότητα λάθους. Οι ειδικοί θα χρησιμοποιήσουν αυτόνομα οχήματα που θα προσεδαφιστούν στον πυθμένα και θα μετρήσουν τα επίπεδα οξυγόνου σε απομονωμένους θαλάμους.

Η διαδικασία έχει σχεδιαστεί με απόλυτη διαφάνεια. Στο πλοίο επιβαίνουν ανεξάρτητοι παρατηρητές, ενώ τα πρωτόκολλα έχουν καθοριστεί εκ των προτέρων για να αποφευχθούν κατηγορίες περί αλλοίωσης αποτελεσμάτων. Σύμφωνα με τον Sweetman, τα νέα όργανα είναι ικανά να ανιχνεύσουν ακόμη και τις πιο μικρές διακυμάνσεις στην παραγωγή οξυγόνου, επιβεβαιώνοντας ή καταρρίπτοντας τη θεωρία της ηλεκτρόλυσης.

Γιατί μας αφορά όλους

Τα αποτελέσματα της έρευνας αναμένονται με αγωνία από τη Διεθνή Αρχή των Βυθών (ISA), η οποία βρίσκεται σε διαδικασία κατάρτισης του κανονιστικού πλαισίου για τις εξορύξεις. Μια επιβεβαίωση της ύπαρξης σκοτεινού οξυγόνου θα ανάγκαζε τη διεθνή κοινότητα να επαναξιολογήσει πλήρως τους κινδύνους για τη βιοποικιλότητα των ωκεανών.

Παράλληλα, η επιβεβαίωση του φαινομένου θα είχε προεκτάσεις που αγγίζουν την αστροβιολογία. Αν η ζωή στη Γη μπορεί να υποστηριχθεί από οξυγόνο που παράγεται γεωχημικά και όχι φωτοσυνθετικά, τότε οι πιθανότητες ύπαρξης ζωής σε σκοτεινούς ωκεανούς άλλων πλανητών ή δορυφόρων (όπως η Ευρώπη του Δία) αυξάνονται δραματικά.

Το Island Pride ταξιδεύει αυτή τη στιγμή προς το άγνωστο. Είτε επιβεβαιώσει είτε διαψεύσει τη θεωρία, τα δεδομένα που θα φέρει πίσω θα καθορίσουν αν ο πυθμένας των ωκεανών θα παραμείνει ένα άθικτο εργαστήριο της φύσης ή θα μετατραπεί στο επόμενο βιομηχανικό πεδίο της ανθρωπότητας.