Η Ισπανία απαγορεύει τα Social Media στους κάτω των 16 ετών: Υποχρεωτική ταυτοποίηση και βαριά πρόστιμα

Η Ισπανία προχωρά σε μια ριζοσπαστική νομοθετική παρέμβαση, θέτοντας αυστηρά όρια στην ψηφιακή ζωή των ανηλίκων. Με απόφαση της κυβέρνησης του Πέδρο Σάντσεθ, προωθείται άμεσα νομοσχέδιο που απαγορεύει την πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 16 ετών, ακόμη και αν υπάρχει γονική συγκατάθεση. Η κίνηση αυτή τοποθετεί τη χώρα στην πρωτοπορία της παγκόσμιας συζήτησης για την προστασία της παιδικής ηλικίας από τους κινδύνους του διαδικτύου.

Αλλαγή παραδείγματος στην ψηφιακή προστασία

Η ανακοίνωση, η οποία έγινε στο πλαίσιο διεθνών επαφών της ισπανικής ηγεσίας, σηματοδοτεί την εγκατάλειψη της μέχρι τώρα ήπιας προσέγγισης. Μέχρι σήμερα, το όριο ηλικίας στην Ισπανία ήταν τα 14 έτη, ενώ κάτω από αυτό το όριο επιτρεπόταν η δημιουργία λογαριασμού με την άδεια των γονέων. Το νέο πλαίσιο καταργεί αυτή την εξαίρεση.

Ο Πέδρο Σάντσεθ χαρακτήρισε την κατάσταση ως ζήτημα δημόσιας υγείας, παραλληλίζοντας την ανεξέλεγκτη χρήση των social media με άλλες εξαρτησιογόνες συνήθειες. Ο στόχος είναι σαφής: η τεχνολογία δεν πρέπει να υποκαθιστά την κοινωνικοποίηση, το παιχνίδι και την ομαλή ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών. Η κυβέρνηση της Μαδρίτης αναγνωρίζει πως τα εργαλεία γονικού ελέγχου έχουν αποτύχει στην πράξη και πως η ευθύνη δεν μπορεί να βαραίνει αποκλειστικά την οικογένεια, αλλά πρέπει να μετατεθεί στους τεχνολογικούς κολοσσούς.

Τεχνολογικοί φραγμοί και επαλήθευση ηλικίας

Ο πυρήνας του νομοσχεδίου εστιάζει στην τεχνική υλοποίηση της απαγόρευσης. Το απλό κλικ στο κουτάκι «Είμαι άνω των 13 ετών», που αποτελούσε τον κανόνα για πλατφόρμες όπως το TikTok, το Instagram και το Snapchat, δεν θα είναι πλέον αποδεκτό.

Ο νέος νόμος θα υποχρεώνει τις εταιρείες κοινωνικής δικτύωσης να ενσωματώσουν αποτελεσματικά συστήματα επαλήθευσης ηλικίας (age verification). Αυτό δεν αφορά απλώς μια δήλωση του χρήστη, αλλά τη χρήση τεχνολογίας που θα πιστοποιεί την πραγματική ηλικία, διασφαλίζοντας παράλληλα την προστασία των προσωπικών δεδομένων των χρηστών. Αν οι πλατφόρμες αποτύχουν να συμμορφωθούν ή συνεχίσουν να επιτρέπουν την εγγραφή ανηλίκων κάτω των 16 ετών, θα αντιμετωπίζουν εξοντωτικά πρόστιμα, το ύψος των οποίων αναμένεται να καθοριστεί με βάση τον παγκόσμιο κύκλο εργασιών τους.

Επιπλέον, εξετάζεται η ενσωμάτωση χαρακτηριστικών στις ίδιες τις συσκευές (smartphones και tablets) που θα λειτουργούν ως «κόφτες» σε επίπεδο λογισμικού, εμποδίζοντας την εγκατάσταση εφαρμογών κοινωνικής δικτύωσης αν ο χρήστης δεν έχει πιστοποιηθεί ως ενήλικας ή άνω των 16 ετών.

Η κρίση ψυχικής υγείας ως καταλύτης

Η απόφαση (και) της Ισπανίας βασίζεται σε πλήθος επιστημονικών μελετών που συνδέουν την αλόγιστη χρήση των social media με την αύξηση περιστατικών κατάθλιψης, άγχους, διαταραχών ύπνου και εικόνας σώματος στους εφήβους. Ο διαδικτυακός εκφοβισμός (cyberbullying) και η έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο αποτελούν καθημερινότητα για χιλιάδες νέους, με τις ρυθμιστικές αρχές να αδυνατούν να ελέγξουν τον όγκο της πληροφορίας.

Η ισπανική κυβέρνηση τονίζει πως η απαγόρευση δεν είναι πράξη τεχνοφοβίας, αλλά μέτρο προστασίας θεμελιωδών δικαιωμάτων. Όπως υπάρχουν όρια στην κατανάλωση αλκοόλ ή στην οδήγηση, έτσι πρέπει να θεσπιστούν όρια και στην ψηφιακή έκθεση, όταν αυτή αποδεδειγμένα βλάπτει την ανάπτυξη του εγκεφάλου και την κοινωνική συμπεριφορά.

Διεθνής τάση και αντιδράσεις

Η κίνηση της Μαδρίτης ευθυγραμμίζεται με μια ευρύτερη παγκόσμια τάση αυστηροποίησης του διαδικτυακού πλαισίου. Χώρες όπως η Αυστραλία έχουν ήδη ανοίξει τη συζήτηση για αντίστοιχα μέτρα, ενώ και στις ΗΠΑ (π.χ. στη Φλόριντα) έχουν ψηφιστεί νόμοι που περιορίζουν την πρόσβαση των ανηλίκων στα social media. Ωστόσο, η Ισπανία φιλοδοξεί να εφαρμόσει ένα από τα πιο αυστηρά πλαίσια στην Ευρώπη, θέλοντας να αποτελέσει παράδειγμα και για τα υπόλοιπα κράτη-μέλη της Ε.Ε.

Οι αντιδράσεις από την πλευρά των εταιρειών τεχνολογίας αναμένονται έντονες. Τα επιχειρήματα περί ελευθερίας του λόγου και οι τεχνικές δυσκολίες στην εφαρμογή της επαλήθευσης ηλικίας χωρίς την παραβίαση της ιδιωτικότητας θα βρεθούν στο επίκεντρο της νομικής διαμάχης. Παρ' όλα αυτά, η πολιτική βούληση φαίνεται αμετακίνητη.