Τέλος στο αλκοόλ: Η ηλικία που η νευρολογία «χτυπάει καμπανάκι» για την υγεία του εγκεφάλου
Η επικρατούσα αντίληψη των τελευταίων δεκαετιών (για να μη πούμε περισσότερο) ήθελε το αλκοόλ – και ιδιαίτερα το κόκκινο κρασί – να αποτελεί, υπό προϋποθέσεις, σύμμαχο της μακροζωίας. Ωστόσο, η σύγχρονη νευρολογία έρχεται να ανατρέψει τα δεδομένα, φωτίζοντας μια άβολη αλήθεια: υπάρχει μια συγκεκριμένη ηλικία κατά την οποία το ανθρώπινο σώμα και, κυρίως, ο εγκέφαλος χάνουν την ικανότητα να διαχειρίζονται την τοξικότητα του ποτού. Και η ηλικία αυτή δεν είναι τόσο μακρινή όσο ίσως φαντάζεστε.
Σύμφωνα με τον διακεκριμένο νευρολόγο και συγγραφέα Δρ. Richard Restak, πρώην πρόεδρο της Αμερικανικής Νευροψυχιατρικής Εταιρείας, το 65ο έτος της ηλικίας αποτελεί το κρίσιμο σταυροδρόμι. Η σύστασή του είναι σαφής και κατηγορηματική: για να διαφυλάξουμε τη μνήμη και τις νοητικές μας λειτουργίες, η αποχή από το αλκοόλ πρέπει να γίνει μόνιμη μόλις περάσουμε αυτό το ηλικιακό όριο.
Το κρίσιμο ορόσημο των 65 ετών
Γιατί όμως οι επιστήμονες εστιάζουν στα 65; Η απάντηση κρύβεται στη φυσιολογία της γήρανσης. Ο Δρ. Restak, στο βιβλίο του "The Complete Guide to Memory", εξηγεί πως το αλκοόλ λειτουργεί ως μια «ασθενής νευροτοξίνη». Ενώ ένας νέος οργανισμός έχει την ικανότητα να αναπληρώνει ή να αντέχει τις απώλειες που προκαλεί αυτή η τοξικότητα, ο εγκέφαλος ενός ατόμου άνω των 65 ετών λειτουργεί με διαφορετικούς όρους.
Σε αυτή τη φάση της ζωής, παρατηρείται μια φυσική, αναπόφευκτη μείωση του αριθμού των νευρώνων. Ο εγκέφαλος αρχίζει να συρρικνώνεται με φυσιολογικούς ρυθμούς. Όταν σε αυτή την εξίσωση προστεθεί το αλκοόλ, η διαδικασία της φθοράς επιταχύνεται δραματικά. «Είναι ζωτικής σημασίας να απέχουμε από το αλκοόλ σε ένα στάδιο της ζωής όπου η διατήρηση των νευρώνων είναι κρίσιμη», τονίζει ο Restak. Με απλά λόγια, μετά τα 65, δεν έχουμε την πολυτέλεια να θυσιάζουμε εγκεφαλικά κύτταρα για χάρη ενός ποτού.
Η «νευρωνική εφεδρεία» και η μελέτη Whitehall II
Η επιστημονική κοινότητα χρησιμοποιεί τον όρο «νευρωνική εφεδρεία» για να περιγράψει την ανθεκτικότητα του εγκεφάλου απέναντι στις βλάβες. Καθώς γερνάμε, αυτή η εφεδρεία μειώνεται. Το αλκοόλ έρχεται να εξαντλήσει τα αποθέματα αυτά πολύ γρηγορότερα από το αναμενόμενο.
Τα δεδομένα δεν στηρίζονται μόνο σε θεωρητικές προσεγγίσεις. Η μακροχρόνια μελέτη Whitehall II, η οποία παρακολούθησε χιλιάδες συμμετέχοντες για σχεδόν 23 χρόνια, έφερε στο φως ανησυχητικά ευρήματα. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα άτομα που κατανάλωναν μέτριες ποσότητες αλκοόλ (μεταξύ 14 και 21 μονάδων την εβδομάδα) είχαν τριπλάσιες πιθανότητες να εμφανίσουν ατροφία στον ιππόκαμπο – την περιοχή του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνη για τη μνήμη και τον προσανατολισμό.
Αυτό καταρρίπτει τον μύθο ότι μόνο η βαριά κατανάλωση αλκοόλ είναι βλαβερή. Ακόμα και η λεγόμενη «κοινωνική κατανάλωση» φαίνεται να έχει σωρευτικό αρνητικό αντίκτυπο σε έναν εγκέφαλο που γερνάει.
Πέρα από τη μνήμη: Ο κίνδυνος των πτώσεων και η βιταμίνη Β1
Πέρα από την άμεση νευροτοξικότητα, η διακοπή του αλκοόλ μετά τα 65 επιβάλλεται και για άλλους, πιο πρακτικούς λόγους υγείας.
- Ο κίνδυνος των πτώσεων: Καθώς μεγαλώνουμε, η ισορροπία και τα αντανακλαστικά μειώνονται. Το αλκοόλ, ακόμη και σε μικρές ποσότητες, επηρεάζει τον κινητικό συντονισμό, αυξάνοντας δραματικά τον κίνδυνο πτώσεων. Σε αυτές τις ηλικίες, μια πτώση δεν είναι απλώς ένα ατύχημα, αλλά μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρά κατάγματα (όπως του ισχίου) που υποβαθμίζουν ραγδαία την ποιότητα ζωής.
- Η έλλειψη θειαμίνης: Το αλκοόλ εμποδίζει την απορρόφηση της βιταμίνης Β1 (θειαμίνη), η οποία είναι απαραίτητη για τη λειτουργία του εγκεφάλου. Η χρόνια έλλειψή της μπορεί να οδηγήσει στο σύνδρομο Wernicke-Korsakoff, μια σοβαρή μορφή άνοιας που χαρακτηρίζεται από απώλεια μνήμης και μυθοπλασία (ο ασθενής «κατασκευάζει» αναμνήσεις για να καλύψει τα κενά).
Μια νέα κουλτούρα ευζωίας
Η μετάβαση σε μια ζωή χωρίς αλκοόλ μετά τα 65 δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως στέρηση, αλλά ως επένδυση. Στην εποχή μας, η αγορά προσφέρει πλήθος επιλογών σε μη αλκοολούχα ποτά (mocktails, μπύρες 0%) που επιτρέπουν την κοινωνικοποίηση χωρίς το τοξικό φορτίο.
Η νευρολογία είναι ξεκάθαρη: Αν στόχος μας είναι να διατηρήσουμε την πνευματική μας διαύγεια, την οξύνοια και την αυτονομία μας στα «χρυσά χρόνια», το αλκοόλ πρέπει να μείνει μακριά μας. Η προστασία της «περιουσίας» των νευρώνων μας είναι, τελικά, πολύ πιο σημαντική από την πρόσκαιρη ευχαρίστηση ενός ποτού.
