Για πολλές δεκαετίες, η εξίσωση της μακροζωίας φάνταζε λυμένη στο μυαλό των περισσότερων: λιγότερο κρέας, περισσότερα λαχανικά, ίσως και αποκλεισμός των ζωικών προϊόντων για όποιον φιλοδοξούσε να σβήσει εκατό κεράκια στην τούρτα του. Ωστόσο, η επιστήμη, με την εγγενή της τάση να επανεξετάζει τα δεδομένα, φέρνει στο προσκήνιο νέα ευρήματα που περιπλέκουν το αφήγημα.
Μια πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Nutrients, εστιάζοντας σε πληθυσμούς αιωνόβιων, αποκαλύπτει πως η σχέση μεταξύ κρεατοφαγίας και εξαιρετικής μακροζωίας δεν είναι τόσο αρνητική όσο πιστεύαμε. Αντιθέτως, η πλειονότητα όσων επιβίωσαν μέχρι τα βαθιά γεράματα κατανάλωναν κρέας καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής τους.
Η ανατομία της έρευνας
Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Βιοεπιστημών της Βαρσοβίας επιχείρησαν να χαρτογραφήσουν το προφίλ υγείας και τις διατροφικές συνήθειες ατόμων που έχουν ξεπεράσει το 100ό έτος της ηλικίας τους. Το δείγμα περιελάμβανε ηλικιωμένους από την Πολωνία, μια χώρα με συγκεκριμένες γαστρονομικές παραδόσεις. Το αποτέλεσμα ήταν αναπάντεχο για τους υποστηρικτές της αυστηρής φυτοφαγίας: κανένας από τους συμμετέχοντες δεν ακολουθούσε χορτοφαγική ή vegan διατροφή. Όλοι τους ήταν παμφάγοι, με το κρέας και τα ζωικά λιπαρά να αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι του καθημερινού τους τραπεζιού επί δεκαετίες.
Αυτό το εύρημα έρχεται σε ευθεία αντιπαράθεση με την εικόνα που έχουμε σχηματίσει από τις λεγόμενες «Μπλε Ζώνες» (Blue Zones) – περιοχές όπως η Ικαρία ή η Οκινάουα, όπου η μακροζωία αποδίδεται συχνά στη μειωμένη κατανάλωση κρέατος. Εδώ, όμως, τα δεδομένα δείχνουν πως η επιβίωση έως τα 100 δεν απαιτεί απαραίτητα τον αποκλεισμό της ζωικής πρωτεΐνης.
Το παράδοξο της επιβίωσης και η ιστορική συγκυρία
Πριν βιαστούμε να καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι το κρέας είναι το ελιξίριο της νεότητας, οφείλουμε να εξετάσουμε το ιστορικό πλαίσιο. Οι άνθρωποι που είναι σήμερα 100 ετών γεννήθηκαν στις αρχές του 20ού αιώνα. Έζησαν πολέμους, στερήσεις και περιόδους όπου η τροφή δεν ήταν δεδομένη.
Για αυτές τις γενιές, το κρέας δεν ήταν ο ένοχος για καρδιαγγειακά νοσήματα, αλλά μια πολυτέλεια και μια κρίσιμη πηγή ενέργειας και θρεπτικών συστατικών (όπως η βιταμίνη B12 και ο σίδηρος) που απέτρεπε τον υποσιτισμό. Η φυσική τους δραστηριότητα ήταν έντονη και η κατανάλωση επεξεργασμένων τροφίμων –του νούμερο ένα εχθρού της σύγχρονης υγείας– ήταν ανύπαρκτη. Συνεπώς, το κρέας που κατανάλωναν ήταν πιθανότατα λιγότερο επεξεργασμένο και η συνολική τους θερμιδική πρόσληψη ρυθμισμένη από τις συνθήκες διαβίωσης.
Επιπλέον, υπάρχει ένα στατιστικό εμπόδιο που οι αναλυτές ονομάζουν «selection bias» (μεροληψία επιλογής). Στις αρχές του περασμένου αιώνα, η χορτοφαγία ως συνειδητή επιλογή τρόπου ζωής ήταν εξαιρετικά σπάνια, ειδικά στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Επομένως, είναι στατιστικά αναμενόμενο να μην βρίσκουμε πολλούς χορτοφαγους σε αυτό το ηλικιακό γκρουπ σήμερα. Απλώς δεν υπήρχαν αρκετοί τότε για να φτάσουν τώρα τα 100 και να μελετηθούν.
Γενετική: Ο αόρατος ρυθμιστής
Η μελέτη αναδεικνύει επίσης τον καθοριστικό ρόλο της γενετικής. Οι επιστήμονες συγκλίνουν όλο και περισσότερο στην άποψη ότι ενώ η διατροφή και ο τρόπος ζωής καθορίζουν την υγεία μας μέχρι τα 70 ή τα 80, η μετάβαση από τα 90 στα 100+ είναι συχνά ζήτημα «γενετικού λαχείου».
Οι αιωνόβιοι της μελέτης παρουσίαζαν φυσιολογικά επίπεδα χοληστερόλης και γλυκόζης, παρότι η διατροφή τους δεν ακολουθούσε τις σύγχρονες καρδιολογικές συστάσεις. Αυτό υποδηλώνει ότι ο οργανισμός τους διέθετε μηχανισμούς προστασίας που τους επέτρεψαν να διαχειριστούν διατροφικές συνήθειες που σε άλλους θα προκαλούσαν προβλήματα υγείας νωρίτερα.
Τι σημαίνει αυτό για το πιάτο μας σήμερα;
Η έρευνα δεν αποτελεί «λευκή επιταγή» για την αλόγιστη κατανάλωση αλλαντικών και κόκκινου κρέατος. Το σύγχρονο διατροφικό περιβάλλον διαφέρει δραματικά από αυτό του 1920. Η καθιστική ζωή, το κάπνισμα και η βιομηχανοποίηση της τροφής αλλάζουν τις παραμέτρους.
Ωστόσο, τα ευρήματα λειτουργούν ως μια χρήσιμη υπενθύμιση ότι η διατροφική επιστήμη δεν είναι άσπρο-μαύρο. Η δαιμονοποίηση ολόκληρων ομάδων τροφίμων, όπως το κρέας, ίσως είναι υπερβολική όταν εξετάζουμε τη μακροζωία ως πολυπαραγοντικό φαινόμενο. Η παρουσία ζωικής πρωτεΐνης, όταν εντάσσεται σε ένα πλαίσιο με μέτρο, φυσική άσκηση και απουσία υπερ-επεξεργασμένων τροφών, δεν φαίνεται να αποτελεί τροχοπέδη για την επίτευξη του ανώτατου βιολογικού ορίου ηλικίας.
