Αντίστροφη μέτρηση για το Hubble: Το σενάριο της πρόωρης και ανεξέλεγκτης πτώσης στη Γη
Μετά από τρεισήμισι δεκαετίες αδιάλειπτης προσφοράς στην επιστήμη και την ανθρωπότητα, το θρυλικό διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble φαίνεται πως πλησιάζει στο οριστικό τέλος της αποστολής του. Νέα δεδομένα που έρχονται στο φως της δημοσιότητας ανατρέπουν τις μέχρι τώρα εκτιμήσεις της NASA, φέρνοντας το σενάριο της επανεισόδου του στην ατμόσφαιρα της Γης χρονικά πολύ πιο κοντά από ό,τι υπολογιζόταν.
Το «μάτι» που μας χάρισε ορισμένες από τις πιο εμβληματικές εικόνες του Σύμπαντος και άλλαξε ριζικά την κατανόησή μας για τον κόσμο, χάνει σταδιακά τη μάχη με τη βαρύτητα. Σύμφωνα με πρόσφατες αναλύσεις που παρουσιάστηκαν, η τροχιά του Hubble φθίνει με ανησυχητικούς ρυθμούς, γεγονός που εγείρει σοβαρά ερωτήματα για το μέλλον του, αλλά και για την ασφάλεια της αναπόφευκτης πτώσης του στον πλανήτη μας.
Η νέα ημερομηνία ορόσημο και ο ρόλος του Ήλιου
Οι επιστήμονες που παρακολουθούν την πορεία του τηλεσκοπίου κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου. Ενώ οι προηγούμενες προβλέψεις τοποθετούσαν το τέλος της ζωής του Hubble προς τα τέλη της επόμενης δεκαετίας, τα νέα μοντέλα δείχνουν ότι η μοιραία βουτιά θα μπορούσε να συμβεί πολύ νωρίτερα. Το 2033 φαντάζει πλέον ως το πιθανότερο έτος για την ανεξέλεγκτη επανείσοδο, ωστόσο υπάρχει και το λεγόμενο «χειρότερο σενάριο», το οποίο μεταθέτει την ημερομηνία ακόμη πιο κοντά, πιθανώς εντός του 2029.
Ο κύριος υπαίτιος για αυτή την επίσπευση δεν είναι κάποια μηχανική βλάβη, αλλά η ίδια η φύση του διαστημικού περιβάλλοντος και η συμπεριφορά του Ήλιου. Το Hubble δεν διαθέτει δικό του σύστημα πρόωσης για να διορθώσει το ύψος της πτήσης του. Βασιζόταν πάντα σε εξωτερική βοήθεια για να παραμείνει στη θέση του. Καθώς περιφέρεται σε χαμηλή γήινη τροχιά, υπόκειται στη συνεχή, αν και αραιή, αντίσταση της ατμόσφαιρας.
Το πρόβλημα επιδεινώνεται από την τρέχουσα ηλιακή δραστηριότητα. Όταν ο Ήλιος είναι ιδιαίτερα ενεργός, η ατμόσφαιρα της Γης θερμαίνεται και διαστέλλεται, φτάνοντας σε μεγαλύτερα ύψη. Αυτό αυξάνει την πυκνότητα των αερίων στα οποία «κολυμπάει» το τηλεσκόπιο, εντείνοντας την ατμοσφαιρική οπισθέλκουσα που το φρενάρει. Το αποτέλεσμα είναι η ταχύτερη απώλεια ύψους και η επίσπευση του θανάτου του.
Το σχέδιο που δεν υλοποιήθηκε ποτέ
Είναι ειρωνικό το γεγονός ότι το τέλος του Hubble δεν είχε σχεδιαστεί να είναι καταστροφικό. Στα αρχικά πλάνα της NASA, το τηλεσκόπιο θα επέστρεφε στη Γη με ασφάλεια, φιλοξενούμενο στο χώρο φορτίου ενός διαστημικού λεωφορείου. Θα μπορούσε είτε να ανακαινιστεί για νέα εκτόξευση είτε να καταλήξει ως ένα πολύτιμο έκθεμα στο μουσείο Smithsonian.
Ωστόσο, η απόσυρση του στόλου των Space Shuttles το 2011 άφησε το Hubble χωρίς το μέσο επιστροφής του. Από τότε, το τηλεσκόπιο αφέθηκε στην τύχη του, με την ελπίδα ότι θα αντέξει όσο το δυνατόν περισσότερο. Οι αποστολές συντήρησης που πραγματοποιήθηκαν στο παρελθόν του έδωσαν παράταση ζωής, αλλά χωρίς τη δυνατότητα επαναπροώθησης σε υψηλότερη τροχιά, η μοίρα του είναι πλέον προδιαγεγραμμένη.
Οι προσπάθειες διάσωσης και η εμπλοκή της SpaceX
Τα τελευταία χρόνια υπήρξε μια αναλαμπή ελπίδας. Η NASA σε συνεργασία με την SpaceX του Elon Musk εξέτασαν το ενδεχόμενο μιας αποστολής διάσωσης. Η ιδέα αφορούσε τη χρήση μιας κάψουλας Dragon, η οποία θα συνδεόταν με το τηλεσκόπιο και θα το ωθούσε σε υψηλότερη και ασφαλέστερη τροχιά, χαρίζοντάς του αρκετά ακόμα χρόνια ζωής.
Παρά τη διενέργεια σχετικής μελέτης βιωσιμότητας το 2022, το σχέδιο φαίνεται να έχει παγώσει. Η NASA εμφανίζεται διστακτική, ζυγίζοντας τα ρίσκα μιας τέτοιας αποστολής απέναντι στα οφέλη. Υπάρχει πάντα ο φόβος ότι μια αποτυχημένη προσπάθεια σύνδεσης θα μπορούσε να προκαλέσει ζημιά στο ευαίσθητο τηλεσκόπιο ή να δημιουργήσει περισσότερα διαστημικά συντρίμμια. Προς το παρόν, δεν υπάρχει καμία επίσημη χρηματοδότηση ή χρονοδιάγραμμα για μια τέτοια επιχείρηση, αφήνοντας το Hubble να συνεχίζει την κάθοδό του.
Ο κίνδυνος για τη Γη και τα στατιστικά
Το ζήτημα της ανεξέλεγκτης επανεισόδου δεν είναι μόνο επιστημονικό, αλλά και ζήτημα δημόσιας ασφάλειας. Το Hubble είναι ένα ογκώδες αντικείμενο, μεγέθους σχολικού λεωφορείου, και δεν αναμένεται να καεί ολοσχερώς κατά την είσοδό του στην ατμόσφαιρα. Μεγάλα τμήματα του, όπως το κύριο κάτοπτρο και οι βαριές μεταλλικές δομές στήριξης, είναι πιθανό να επιβιώσουν και να προσκρούσουν στην επιφάνεια.
Σύμφωνα με τους κανονισμούς της NASA, ο κίνδυνος απωλειών από την πτώση ενός δορυφόρου δεν πρέπει να υπερβαίνει το 1 προς 10.000. Στην περίπτωση του Hubble, οι εκτιμήσεις είναι πιο ανησυχητικές, με τον κίνδυνο να υπολογίζεται περίπου στο 1 προς 330. Αν και η πιθανότητα να χτυπηθεί κάποιος άνθρωπος παραμένει εξαιρετικά μικρή, το νούμερο αυτό θεωρείται τεχνικά «μη αποδεκτό» για τα σύγχρονα πρότυπα ασφαλείας. Η αβεβαιότητα για το πού ακριβώς θα πέσουν τα συντρίμμια –καθώς η τροχιά του καλύπτει μεγάλες κατοικημένες περιοχές– προσθέτει έναν ακόμη πονοκέφαλο στους υπεύθυνους της αποστολής.
Η επόμενη μέρα
Παρά τα δυσοίωνα σενάρια, το Hubble συνεχίζει να λειτουργεί, στέλνοντας δεδομένα που τροφοδοτούν χιλιάδες επιστημονικές μελέτες. Η κληρονομιά του είναι ήδη εξασφαλισμένη. Ωστόσο, η κοινότητα των αστρονόμων προετοιμάζεται ψυχολογικά για το τέλος. Είτε το 2029 είτε το 2033, ο ουρανός θα χάσει έναν από τους πιο πιστούς παρατηρητές του.
Η περίπτωση του Hubble υπογραμμίζει την ανάγκη για βιώσιμο σχεδιασμό στις διαστημικές αποστολές. Καθώς ο αριθμός των δορυφόρων αυξάνεται εκθετικά, η διαχείριση του τέλους της ζωής τους γίνεται κρίσιμη. Το Hubble, που κάποτε μας έμαθε πώς γεννιούνται τα αστέρια, τώρα μας διδάσκει ότι ακόμα και τα πιο λαμπρά τεχνολογικά επιτεύγματα δεν μπορούν να ξεφύγουν από τους νόμους της φυσικής φθοράς.
