Η αναζήτηση για τα ίχνη της ζωής στον Κόκκινο Πλανήτη περνά σε μια νέα, καθοριστική φάση. Το ρομποτικό εργαστήριο Curiosity της NASA, που περιπλανιέται στην επιφάνεια του Άρη από το 2012, συνεχίζει να προσφέρει δεδομένα που ανατρέπουν τα όσα γνωρίζαμε για τη γεωλογική και χημική ιστορία του γειτονικού μας πλανήτη. Πρόσφατα, η ομάδα επιστημόνων που διαχειρίζεται το Rover ολοκλήρωσε μια σειρά σύνθετων πειραμάτων, εστιάζοντας στην ανίχνευση και την ανάλυση οργανικών ενώσεων, οι οποίες αποτελούν τους θεμελιώδεις λίθους της ζωής.
Η πρόκληση της «ηλιακής συνόδου» και η επιστροφή στη δράση
Η πρόσφατη δραστηριότητα του Curiosity δεν ήταν χωρίς εμπόδια. Για ένα σημαντικό χρονικό διάστημα, ο Άρης βρισκόταν σε τροχιά πίσω από τον Ήλιο από την πλευρά της Γης, ένα φαινόμενο γνωστό ως «ηλιακή σύνοδος». Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η επικοινωνία μεταξύ της NASA και των οχημάτων στον Άρη διακόπτεται προληπτικά, καθώς το ηλιακό στέμμα μπορεί να αλλοιώσει τα σήματα, οδηγώντας σε δυνητικά επικίνδυνες εντολές.
Με την αποκατάσταση των επικοινωνιών (Sols 4788-4797), το Curiosity επέστρεψε άμεσα στα καθήκοντά του. Η ομάδα ελέγχου στο Jet Propulsion Laboratory (JPL) έθεσε ως προτεραιότητα τον έλεγχο των συστημάτων και την προετοιμασία για την επόμενη μεγάλη ανάλυση δείγματος. Το rover βρίσκεται αυτή τη στιγμή σε μια περιοχή με ιδιαίτερο γεωλογικό ενδιαφέρον, όπου τα ιζηματογενή πετρώματα μαρτυρούν την ύπαρξη νερού στο μακρινό παρελθόν.
Χημεία σε ακραίες συνθήκες: Το όργανο SAM και τα υγρά αντιδραστήρια
Η καρδιά των ερευνών βρίσκεται στο όργανο SAM (Sample Analysis at Mars). Πρόκειται για ένα μικροσκοπικό αλλά πανίσχυρο χημικό εργαστήριο που θερμαίνει τα δείγματα εδάφους και σκόνης, αναλύοντας τα αέρια που εκλύονται για να εντοπίσει χημικές υπογραφές.
Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των πρόσφατων πειραμάτων είναι η χρήση της τεχνικής «wet chemistry». Επειδή πολλά οργανικά μόρια είναι εξαιρετικά ευαίσθητα και τείνουν να διασπώνται κατά τη θέρμανση, το SAM χρησιμοποιεί ειδικά υγρά αντιδραστήρια για να σταθεροποιήσει αυτές τις ενώσεις. Αυτή η διαδικασία επιτρέπει στους επιστήμονες να εντοπίσουν πολύπλοκα μόρια, όπως αμινοξέα ή καρβοξυλικά οξέα, τα οποία σε διαφορετική περίπτωση θα παρέμεναν «αόρατα».
Η ανάλυση αυτή δεν στοχεύει μόνο στην επιβεβαίωση της ύπαρξης οργανικού άνθρακα, αλλά και στην κατανόηση της προέλευσής του. Είναι προϊόν αβιοτικών διεργασιών, όπως η πτώση μετεωριτών, ή μήπως υποδηλώνει μια αρχαία βιολογική δραστηριότητα που έλαβε χώρα πριν από δισεκατομμύρια χρόνια;
Η στρατηγική σημασία του Gale Crater
Το Curiosity δεν επιλέχθηκε τυχαία να εξερευνήσει τον κρατήρα Gale. Η περιοχή αυτή λειτούργησε κάποτε ως λεκάνη μιας αρχαίας λίμνης. Τα στρώματα πετρωμάτων που το rover αναρριχάται, όπως το Mount Sharp, αποτελούν ένα φυσικό ημερολόγιο της κλιματικής αλλαγής του Άρη.
Οι επιστήμονες παρατηρούν μια μετάβαση από περιβάλλοντα πλούσια σε άργιλο —που υποδηλώνουν παρουσία γλυκού νερού— σε περιοχές πλούσιες σε θειικά άλατα, που δείχνουν μια σταδιακή ξήρανση του πλανήτη. Η ανίχνευση οργανικών ενώσεων μέσα σε αυτά τα στρώματα είναι κρίσιμη, καθώς μας δείχνει πόσο φιλόξενος ήταν ο Άρης και για πόσο χρονικό διάστημα.
Τεχνολογική υπεροχή και μελλοντικές προοπτικές
Παρά την ηλικία του, το Curiosity παραμένει μια τεχνολογική αιχμή. Η ικανότητά του να διεξάγει σύνθετες χημικές αναλύσεις in situ (επί τόπου) μειώνει την ανάγκη για υποθέσεις και παρέχει άμεσα δεδομένα στην επιστημονική κοινότητα. Τα αποτελέσματα των τρεχόντων πειραμάτων θα καθορίσουν την πορεία των επόμενων αποστολών, συμπεριλαμβανομένης της προσπάθειας επιστροφής δειγμάτων στη Γη (Mars Sample Return).
Η NASA δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στη διαφάνεια των δεδομένων, δημοσιεύοντας τακτικά ενημερώσεις για την κατάσταση του rover. Η επιστροφή από την ηλιακή σύνοδο βρήκε το Curiosity σε άριστη κατάσταση, έτοιμο να συνεχίσει την ανάβαση στις πλαγιές του Mount Sharp, όπου κάθε εκατοστό εδάφους μπορεί να κρύβει την απάντηση στο μεγαλύτερο ερώτημα της ανθρωπότητας: Είμαστε μόνοι στο σύμπαν;
Ένας πλανήτης πιο ζωντανός από όσο νομίζαμε
Η αποστολή Curiosity μας διδάσκει ότι ο Άρης δεν είναι ένας νεκρός βράχος, αλλά ένας πλανήτης με πλούσια γεωλογική ιστορία και χημική πολυπλοκότητα. Η επιμονή της NASA στην ανάλυση οργανικών μορίων υπογραμμίζει τη σημασία της βασικής έρευνας. Κάθε τρύπα που ανοίγει το τρυπάνι του rover και κάθε δείγμα που αναλύεται στο SAM, προσθέτει ένα ακόμη κομμάτι στο παζλ της κατοικησιμότητας του ηλιακού μας συστήματος.
Καθώς το Curiosity συνεχίζει τη μοναχική του πορεία, τα δεδομένα που στέλνει πίσω στη Γη χρησιμεύουν ως βάση για τη νέα γενιά εξερευνητών και για τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης που θα αναλύσουν αυτές τις τεράστιες βάσεις δεδομένων, αναζητώντας μοτίβα που το ανθρώπινο μάτι ίσως προσπεράσει. Ο Άρης παραμένει ο κεντρικός στόχος της διαστημικής εξερεύνησης, και το Curiosity είναι ο πρωτοπόρος που στρώνει τον δρόμο για τις μελλοντικές επανδρωμένες αποστολές.
