Σύνοψη
- Η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, παρουσίασε πρόταση για την καθολική απαγόρευση των social media σε παιδιά ηλικίας κάτω των 13 ετών σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση.
- Για τις ηλικίες 13 έως 15 ετών, η πρόσβαση θα επιτρέπεται αποκλειστικά μέσω ελεγχόμενων "mini accounts", τα οποία θα βρίσκονται υπό την αυστηρή εποπτεία των γονέων με περιορισμούς στις βασικές λειτουργίες.
- Οι έφηβοι ηλικίας 15 έως 18 ετών θα προστατεύονται από έναν αυστηρό σχεδιασμό που εξαλείφει τους εθιστικούς αλγορίθμους και μειώνει την έκθεση σε ακραίο περιεχόμενο.
- Οι τεχνολογικές εταιρείες θα υποχρεωθούν να αναπτύξουν αξιόπιστα συστήματα επαλήθευσης της ηλικίας των χρηστών, αντιμετωπίζοντας βαρύτατα πρόστιμα σε περίπτωση μη συμμόρφωσης με τους νέους κανόνες.
- Η Ελλάδα βρίσκεται ήδη σε διαδικασία αξιολόγησης και ενσωμάτωσης αυστηρότερων μέτρων, έχοντας αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο στο παρελθόν για ακόμα πιο αυστηρά όρια ηλικίας στην ψηφιακή πρόσβαση των ανηλίκων.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προχωρά στην πιο δραστική κανονιστική παρέμβαση των τελευταίων ετών όσον αφορά την ψηφιακή ασφάλεια των ανηλίκων στο διαδίκτυο.
Η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, κατά τη διάρκεια της ετήσιας ομιλίας της για την Κατάσταση της Ένωσης στο Στρασβούργο, κατέθεσε μια εξαιρετικά αυστηρή επίσημη πρόταση που απαγορεύει πλήρως τη χρήση πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης για όλα τα παιδιά κάτω των 13 ετών εντός των 27 κρατών-μελών.
Πρόκειται για μια κομβική νομοθετική πρωτοβουλία που αποσκοπεί στον περιορισμό της επιρροής των τεχνολογικών κολοσσών και στην προστασία των νέων ανθρώπων από τον ψηφιακό εθισμό, το ακραίο περιεχόμενο και τους αλγορίθμους που προωθούν ακατάλληλες εικόνες παραγόμενες πολλές φορές ακόμα και μέσω τεχνητής νοημοσύνης.
Τι ακριβώς προβλέπει η νέα νομοθεσία της ΕΕ για τα social media;
Η νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία απαγορεύει ρητά τη δημιουργία και διατήρηση λογαριασμών στα social media για παιδιά κάτω των 13 ετών. Παράλληλα, θεσπίζει τους «μίνι λογαριασμούς» (mini accounts) για εφήβους 13 έως 15 ετών οι οποίοι θα λειτουργούν υπό την αυστηρή εποπτεία των κηδεμόνων τους, ενώ για τους χρήστες 15 έως 18 ετών επιβάλλει στις πλατφόρμες τη δημιουργία ενός «ασφαλούς σχεδιασμού» χωρίς εθιστικούς αλγορίθμους και τεχνικές παραπλάνησης.
Η λογική πίσω από την απόφαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη παγκόσμια τάση που απαιτεί από τις τεχνολογικές πλατφόρμες να αναλάβουν επιτέλους την ευθύνη για τον αντίκτυπο των προϊόντων τους στην ψυχική υγεία των ανηλίκων. Η επιτροπή έκρινε πως οι μέχρι τώρα πρακτικές αυτορρύθμισης από πλατφόρμες όπως το TikTok, το Instagram και το Facebook απέτυχαν παταγωδώς να προστατεύσουν τα παιδιά, καθώς οι περιορισμοί εγγραφής που υπήρχαν στα χαρτιά παρακάμπτονταν με τρομακτική ευκολία από οποιονδήποτε γνώριζε να πληκτρολογήσει μια ψεύτικη ημερομηνία γέννησης κατά την εγγραφή του.
Η κλιμακωτή προσέγγιση στις ηλικιακές ομάδες
Η στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν εξαντλείται σε μια απλή, κάθετη απαγόρευση αλλά εισάγει ένα εξελιγμένο, κλιμακωτό σύστημα προστασίας που προσαρμόζεται στην ηλικιακή ωριμότητα του κάθε χρήστη. Οι εταιρείες θα υποχρεωθούν να αναδιαρθρώσουν ριζικά τον τρόπο με τον οποίο επιτρέπουν την εγγραφή και την αλληλεπίδραση των ανηλίκων μέσα στα ψηφιακά τους οικοσυστήματα.
Για την κρίσιμη ηλικιακή ομάδα 13 έως 15 ετών, το νομοσχέδιο ορίζει την υποχρεωτική εφαρμογή λογαριασμών περιορισμένης λειτουργικότητας, οι οποίοι ονομάζονται "mini accounts". Αυτά τα προφίλ θα παρέχουν στους γονείς τη δυνατότητα πλήρους ελέγχου ως προς τον χρόνο χρήσης και τα τεχνικά χαρακτηριστικά στα οποία έχουν πρόσβαση τα παιδιά τους καθημερινά. Οι ανήλικοι σε αυτό το συγκεκριμένο εύρος ηλικίας δεν θα μπορούν πλέον να δέχονται αιτήματα επικοινωνίας ή μηνύματα από αγνώστους ούτε θα εκτίθενται σε στοχευμένη διαφήμιση που βασίζεται στη λεπτομερή ανάλυση της συμπεριφοράς και των προτιμήσεών τους στο διαδίκτυο.
Αντίστοιχα, για τους μεγαλύτερους εφήβους ηλικίας 15 έως 18 ετών, η νομοθεσία μεταφέρει το βάρος της νομικής ευθύνης απευθείας στις ίδιες τις πλατφόρμες, απαιτώντας τον καθολικό επανασχεδιασμό των εφαρμογών τους με γνώμονα την ασφάλεια. Οι τεχνικές που βασίζονται στην ατελείωτη κύλιση του περιεχομένου και στις διαρκείς, παρεμβατικές ειδοποιήσεις που έχουν ως μοναδικό σκοπό να διατηρούν τον χρήστη εγκλωβισμένο στην οθόνη του μπαίνουν οριστικά στο μικροσκόπιο των ελεγκτικών αρχών, προκειμένου να μειωθούν δραστικά τα φαινόμενα του εθισμού που ταλαιπωρούν εκατομμύρια οικογένειες.
Το τεχνικό σκέλος της επαλήθευσης ηλικίας
Το τεχνικά πιο περίπλοκο ερώτημα που προκύπτει από τις παραπάνω ανακοινώσεις αφορά τον τρόπο με τον οποίο οι πλατφόρμες θα επιβεβαιώνουν ρεαλιστικά την πραγματική ηλικία των χρηστών τους. Σύμφωνα με τα τεχνικά προσχέδια που πλαισιώνουν την πρόταση της Κομισιόν, οι εταιρείες κοινωνικής δικτύωσης θα πρέπει να εφαρμόσουν άμεσα προηγμένες λύσεις ψηφιακής ταυτοποίησης που θα εναρμονίζονται πλήρως με τους αυστηρούς κανόνες προστασίας προσωπικών δεδομένων (GDPR) που ισχύουν στην Ευρώπη.
Ανάμεσα στις τεχνολογικές μεθόδους που εξετάζονται σοβαρά περιλαμβάνονται τα συστήματα σάρωσης χαρακτηριστικών προσώπου μέσω ανεξάρτητων, πιστοποιημένων παρόχων, η υποχρεωτική χρήση επίσημων κυβερνητικών ψηφιακών εγγράφων ταυτοποίησης και η διασταύρωση στοιχείων από τραπεζικά ιδρύματα για τους κηδεμόνες που θα αναλαμβάνουν τον έλεγχο των λογαριασμών των παιδιών τους. Οι υπερασπιστές των ψηφιακών δικαιωμάτων επισημαίνουν πάντως με έντονη ανησυχία πως η εφαρμογή αυτών των παρεμβατικών μέτρων ενδέχεται να οδηγήσει σε ένα δυστοπικό περιβάλλον μαζικής παρακολούθησης που θα απειλεί άμεσα την ιδιωτικότητα όλων ανεξαιρέτως των χρηστών του διαδικτύου, μετατρέποντας τις πλατφόρμες σε τεράστιες αποθήκες ευαίσθητων βιομετρικών δεδομένων.
Οι πλατφόρμες που θα αποτύχουν να εφαρμόσουν επαρκείς μηχανισμούς ελέγχου κινδυνεύουν με εξοντωτικά πρόστιμα, τα οποία υπό το πρίσμα της Πράξης για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act) μπορούν να φτάσουν έως και το 6% του ετήσιου παγκόσμιου τζίρου τους.
Η ελληνική πραγματικότητα και οι τοπικές προεκτάσεις
Η σημαντική αυτή είδηση έχει άμεσο αντίκτυπο στην ελληνική αγορά, η οποία ήδη προετοιμάζεται πυρετωδώς για πολύ αυστηρότερες ρυθμίσεις στο ψηφιακό τοπίο.
Εδώ και αρκετούς μήνες, υψηλόβαθμα κυβερνητικά στελέχη έχουν αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο για ανεξάρτητες εθνικές νομοθετικές πρωτοβουλίες που θα μπορούσαν να απαγορεύσουν την πρόσβαση στα social media ακόμα και σε άτομα κάτω των 15 ετών, υπερβαίνοντας το προτεινόμενο ευρωπαϊκό όριο των 13.
Η προσαρμογή των ρυθμίσεων αυτών στα ελληνικά δεδομένα θα απαιτήσει στενότατη συνεργασία ανάμεσα στην Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων (ΕΕΤΤ), το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και την Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, ώστε τα πολύπλοκα εργαλεία επιβεβαίωσης ηλικίας να μπορούν να ενσωματωθούν ομαλά στο εθνικό σύστημα ψηφιακής ταυτοποίησης, όπως συμβαίνει σήμερα με την εφαρμογή Gov.gr Wallet.
Οι διαφημιστικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στη χώρα μας θα υποχρεωθούν πρακτικά να αναθεωρήσουν εκ βάθρων τον τρόπο που προσεγγίζουν το εφηβικό κοινό, καθώς ένα τεράστιο και εξαιρετικά προσοδοφόρο δημογραφικό τμήμα θα αφαιρεθεί εντελώς από τις λίστες της στοχευμένης προβολής, γεγονός που θα επηρεάσει άμεσα τα έσοδα των τοπικών agencies και των Ελλήνων δημιουργών περιεχομένου.
