Σε μια κομβική στιγμή για την αστροφυσική, το διαστημικό σκάφος Solar Orbiter του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA) και της NASA, παρέδωσε στην ανθρωπότητα το πιο λεπτομερές και ευκρινές «πορτρέτο» του Ήλιου που έχει ληφθεί ποτέ στην ιστορία. Οι νέες εικόνες δεν αποτελούν απλώς μια φωτογραφική επιτυχία, αλλά έναν επιστημονικό χάρτη που αποκαλύπτει τα μυστικά του άστρου μας με πρωτοφανή ανάλυση.
Το απόλυτο μωσαϊκό του Ήλιου
Η λήψη αυτών των εικόνων αποτέλεσε έναν τεχνολογικό άθλο. Καθώς το σκάφος βρισκόταν σε απόσταση περίπου 74 εκατομμυρίων χιλιομέτρων από τον Ήλιο (λιγότερο από τη μισή απόσταση Γης-Ήλιου), η εγγύτητα αυτή κατέστησε αδύνατη τη λήψη ολόκληρου του ηλιακού δίσκου σε μία μόνο φωτογραφία. Για να ξεπεραστεί αυτό το εμπόδιο, οι επιστήμονες εφάρμοσαν μια πολύπλοκη τεχνική «μωσαϊκού».
Το Solar Orbiter χρειάστηκε πάνω από τέσσερις ώρες για να σαρώσει την επιφάνεια του άστρου, τραβώντας 25 επιμέρους φωτογραφίες υψηλής ανάλυσης. Αυτές οι λήψεις στη συνέχεια ράφτηκαν ψηφιακά για να δημιουργήσουν μια ενιαία εικόνα που ξεπερνά τα 83 εκατομμύρια pixels. Για να αντιληφθεί κανείς την κλίμακα, η ανάλυση αυτή είναι δέκα φορές μεγαλύτερη από εκείνη που μπορεί να προβάλει μια σύγχρονη τηλεόραση 4K.
Η «ακτινογραφία» των Οργάνων PHI και EUI
Η επιτυχία της αποστολής βασίστηκε σε δύο εξειδικευμένα όργανα που λειτουργούν συμπληρωματικά:
- PHI (Polarimetric and Helioseismic Imager): Αυτό το όργανο εστίασε στην επιφάνεια του Ήλιου (φωτόσφαιρα). Κατέγραψε το ορατό φως, αποκαλύπτοντας τις ηλιακές κηλίδες —περιοχές που μοιάζουν με σκοτεινές τρύπες αλλά στην πραγματικότητα είναι ψυχρότερα σημεία έντονης μαγνητικής δραστηριότητας. Παράλληλα, χαρτογράφησε την ταχύτητα και την κατεύθυνση της ύλης (πλάσματος) που κινείται στην επιφάνεια, καθώς και το μαγνητικό πεδίο του άστρου.
- EUI (Extreme Ultraviolet Imager): Την ίδια ακριβώς στιγμή, αυτό το όργανο κατέγραφε την ανώτερη ατμόσφαιρα του Ήλιου, το λεγόμενο στέμμα. Σε αυτό το μήκος κύματος, βλέπουμε το υπερθερμασμένο πλάσμα (που αγγίζει το ένα εκατομμύριο βαθμούς Κελσίου) να αλληλεπιδρά με τα μαγνητικά πεδία.
Γιατί αυτό είναι σημαντικό;
Η επιστημονική αξία αυτών των εικόνων είναι ανυπολόγιστη. Μέχρι σήμερα, οι επιστήμονες πάσχιζαν να συνδέσουν τα φαινόμενα που συμβαίνουν στην επιφάνεια του Ήλιου με αυτά που παρατηρούνται στην ατμόσφαιρά του. Με τις νέες εικόνες, έχουμε για πρώτη φορά μια ολιστική εικόνα.
Οι ερευνητές μπορούν πλέον να δουν πώς οι μαγνητικές δομές στην επιφάνεια «τροφοδοτούν» με ενέργεια την ατμόσφαιρα, προκαλώντας εκρηκτικά φαινόμενα και θερμαίνοντας το στέμμα σε θερμοκρασίες που αψηφούν τη λογική (καθώς η ατμόσφαιρα είναι θερμότερη από την επιφάνεια, κάτι που αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια της ηλιακής φυσικής).
Η σημασία για τη Γη
Πέρα από την καθαρή επιστήμη, τα δεδομένα αυτά είναι ζωτικής σημασίας για την κατανόηση του διαστημικού καιρού. Οι ηλιακές καταιγίδες και οι εκτινάξεις μάζας στέμματος, που ξεκινούν από αυτές τις μαγνητικές διεργασίες, μπορούν να ταξιδέψουν μέχρι τη Γη και να επηρεάσουν δορυφόρους, δίκτυα ηλεκτροδότησης και τηλεπικοινωνίες. Η λεπτομερής χαρτογράφηση του μαγνητικού πεδίου του Ήλιου είναι το κλειδί για την πρόβλεψη αυτών των φαινομένων.
Το Solar Orbiter συνεχίζει το ταξίδι του και αναμένεται να πλησιάσει ακόμη περισσότερο τα επόμενα χρόνια, προσφέροντας πιθανώς ακόμη πιο καθαρές εικόνες και συνεργαζόμενο με την αποστολή Parker Solar Probe της NASA, η οποία «αγγίζει» την ηλιακή ατμόσφαιρα. Προς το παρόν, όμως, έχουμε στα χέρια μας την πιο καθαρή απόδειξη της δυναμικής και βίαιης ομορφιάς του άστρου που μας δίνει ζωή.
