Νέα έρευνα συνδέει την προγεννητική έκθεση στο DEHP των πλαστικών με τη ΔΕΠΥ και τον αυτισμό
Σύνοψη
- Νέα έρευνα συσχετίζει την έκθεση εγκύων στη χημική ουσία DEHP με την εμφάνιση συμπτωμάτων αυτισμού και ΔΕΠΥ στα παιδιά τους κατά την προσχολική ηλικία.
- Η επιστημονική ανάλυση εντόπισε χαρακτηριστικές επιγενετικές αλλαγές, εστιάζοντας κυρίως στη μεθυλίωση του DNA, μέσα από την εξέταση γενετικού υλικού από το αίμα του ομφάλιου λώρου των νεογνών.
- Το DEHP αποτελεί έναν ευρέως διαδεδομένο πλαστικοποιητή που εντοπίζεται συχνά σε αντικείμενα καθημερινής χρήσης, από συσκευασίες τροφίμων και καλύμματα επίπλων μέχρι εξειδικευμένους ιατρικούς εξοπλισμούς.
- Η μελέτη παραμένει αμιγώς παρατηρητική χωρίς να αποδεικνύει άμεση αιτιώδη σχέση, αναδεικνύοντας παράλληλα την επιτακτική ανάγκη για αυστηρότερους κρατικούς ελέγχους στα χημικά πρόσθετα προκειμένου να προστατευθούν οι ευάλωτες ομάδες.
Η χρήση των συνθετικών υλικών σε κάθε πτυχή της σύγχρονης καθημερινότητας έχει πυροδοτήσει έναν εκτενή επιστημονικό διάλογο σχετικά με τις μακροπρόθεσμες συνέπειες που επιφέρει η συνεχής επαφή μας με αυτά, με μια πρωτοποριακή νέα έρευνα να στρέφει την προσοχή της στις αδιόρατες επιδράσεις που ασκούν ορισμένες χημικές ουσίες κατά την κρίσιμη περίοδο της εμβρυϊκής ανάπτυξης.
Η νέα μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο έγκριτο ιατρικό περιοδικό Med, επιδιώκει να ρίξει φως στην πολύπλοκη συσχέτιση ανάμεσα στην προγεννητική έκθεση στο DEHP και την επακόλουθη εμφάνιση ποικίλων συμπτωμάτων που παραδοσιακά σχετίζονται με τον αυτισμό και τη Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) σε παιδιά.
Το DEHP, επιστημονικά γνωστό ως φθαλικός δι(2-αιθυλεξυλ) εστέρας, αποτελεί έναν από τους πιο διαδεδομένους συνθετικούς πλαστικοποιητές σε παγκόσμια κλίμακα, καθώς ενσωματώνεται σταθερά από τη βιομηχανία προκειμένου να εξασφαλίσει την απαραίτητη ευκαμψία και την απαιτούμενη ανθεκτικότητα σε μια τεράστια γκάμα καταναλωτικών προϊόντων. Μπορεί κανείς να εντοπίσει τον εν λόγω πλαστικοποιητή παντού γύρω του, από τις επενδύσεις επίπλων κατασκευασμένες από βινύλιο, τους εύκαμπτους σωλήνες ποτίσματος και τις αδιάβροχες κουρτίνες του μπάνιου, μέχρι τους ιατρικούς σωλήνες, τις συσκευασίες τροφίμων και τα διάφορα είδη συνθετικού δέρματος που κατακλύζουν τις αγορές της μόδας.
Η χαρακτηριστική ιδιότητα της ουσίας αυτής να μην προσδένεται χημικά με τα πολυμερή στα οποία προστίθεται, της επιτρέπει να διαρρέει με χαρακτηριστική ευκολία στο άμεσο περιβάλλον, διευκολύνοντας την ύπουλη και συνεχή εισχώρησή της στην τροφική αλυσίδα, στα αποθέματα του πόσιμου νερού, στον αέρα που αναπνέουμε μέσω της οικιακής σκόνης και κατ' επέκταση στον ίδιο τον ανθρώπινο οργανισμό. Η αόρατη αυτή διείσδυση καθιστά τον έλεγχο και τον περιορισμό της έκθεσης των πολιτών μια εξαιρετικά δυσχερή πρόκληση που σε καμία περίπτωση δεν επαφίεται αποκλειστικά στην ατομική προσοχή ή στις συνειδητές αγοραστικές επιλογές του εκάστοτε καταναλωτή, αλλά εξαρτάται άμεσα από τα γενικότερα πρότυπα της βιομηχανικής παραγωγής.
Η ερευνητική μεθοδολογία της μελέτης Barwon Infant Study
Προκειμένου να αποκρυπτογραφήσουν τις ακριβείς επιπτώσεις της μακροχρόνιας έκθεσης στον συγκεκριμένο πλαστικοποιητή κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, οι ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Μελβούρνης αξιοποίησαν τον τεράστιο πλούτο των διαθέσιμων δεδομένων από την εκτεταμένη κλινική παρακολούθηση Barwon Infant Study. Η αναλυτική προσέγγιση συμπεριέλαβε τη λεπτομερή καταγραφή και επεξεργασία ιατρικών στοιχείων από οκτακόσιες σαράντα επτά μητέρες από την ευρύτερη περιοχή της Αυστραλίας και τα αντίστοιχα βρέφη τους, διασφαλίζοντας ένα ισχυρό στατιστικό δείγμα ικανό να αναδείξει αξιόπιστα συμπεράσματα.
Η ερευνητική ομάδα αποφάσισε να εξετάσει το κρίσιμο αυτό ζήτημα υιοθετώντας μια προοπτική μακράς πνοής, θέτοντας ως αφετηρία τη συλλογή πολυεπίπεδων κλινικών δεδομένων πολλούς μήνες πριν από τον ίδιο τον τοκετό, με τις συμμετέχουσες μητέρες να καλούνται να παρέχουν βιολογικά δείγματα ούρων ακριβώς κατά την τριακοστή έκτη εβδομάδα της κύησής τους. Μέσα από την ενδελεχή και υψηλής ακρίβειας εργαστηριακή ανάλυση των δειγμάτων, οι επιστήμονες αναζήτησαν μεθοδικά κάποιους αυστηρά καθορισμένους μεταβολίτες, οι οποίοι λειτουργούν ως εξαιρετικά αξιόπιστοι βιοδείκτες προκειμένου να υπολογιστεί με τη μεγαλύτερη δυνατή προσέγγιση η συνολική ποσότητα του DEHP που απορροφούσε καθημερινά και συστηματικά ο οργανισμός κάθε μελλοντικής μητέρας. Οι εν λόγω μεταβολίτες αντιπροσωπεύουν ουσιαστικά τα φυσιολογικά υποπροϊόντα που συνθέτει αναπόφευκτα το ανθρώπινο σώμα κατά τη φυσιολογική διαδικασία διάσπασης, επεξεργασίας και τελικής αποβολής της αντίστοιχης κατηγορίας χημικών ενώσεων από το πολύπλοκο μεταβολικό του σύστημα.
Στη συνέχεια, κατά την καθοριστική στιγμή της γέννησης των παιδιών, οι γιατροί προχώρησαν στην προσεκτική εξαγωγή γενετικού υλικού απευθείας από το αίμα του ομφάλιου λώρου των νεογνών, το οποίο ακολούθως υποβλήθηκε σε μοριακό έλεγχο προκειμένου να εντοπιστούν ενδεχόμενες επιγενετικές υπογραφές που θα μπορούσαν να συνδεθούν αναντίρρητα με τα εκτιμώμενα επίπεδα της συνολικής έκθεσης της μητέρας στη χημική ουσία κατά τους προηγούμενους κρίσιμους μήνες της ανάπτυξης του εμβρύου.
Ο καταλυτικός ρόλος της επιγενετικής και του DNA
Ίσως η πιο επιστημονικά βαρυσήμαντη πτυχή της παρούσας μελέτης εστιάζεται εξ ολοκλήρου στον ραγδαία εξελισσόμενο τομέα της επιγενετικής, μιας προηγμένης επιστημονικής μεθόδου που μελετά διεξοδικά τον ακριβή τρόπο με τον οποίο ποικίλοι εξωτερικοί περιβαλλοντικοί παράγοντες μπορούν να επηρεάσουν καταλυτικά τη βασική λειτουργία και τη συνεχή έκφραση των γονιδίων μας. Το εντυπωσιακό στοιχείο της επιγενετικής ρύθμισης έγκειται στο γεγονός ότι οι δραστικές αυτές μεταβολές πραγματοποιούνται χωρίς να προκαλείται απολύτως καμία δομική αλλοίωση στην ίδια τη βασική αλληλουχία του DNA, λειτουργώντας πρακτικά σαν ένα software που υπαγορεύει στον οργανισμό πώς ακριβώς πρέπει να συμπεριφερθεί κάτω από αυστηρά ορισμένες συνθήκες.
Ο κυρίαρχος βιολογικός μηχανισμός μέσω του οποίου υλοποιείται επιτυχώς αυτή η ευαίσθητη ρύθμιση είναι η μεθυλίωση του DNA, μια εξαιρετικά περίπλοκη βιοχημική διαδικασία κατά την οποία μικροσκοπικές ομάδες μεθυλίου προσδένονται με απόλυτη μοριακή ακρίβεια σε σημεία-κλειδιά της γονιδιακής αλυσίδας, δρώντας ουσιαστικά ως μοριακοί διακόπτες που έχουν την ικανότητα είτε να ενισχύσουν είτε να καταστείλουν πλήρως την τελική έκφραση των γονιδίων.
Η ερευνητική ομάδα διαπίστωσε με έκπληξη ότι τα βρέφη που είχαν εκτεθεί συστηματικά σε αισθητά υψηλότερα επίπεδα του διαδεδομένου πλαστικοποιητή πριν καν γεννηθούν, εμφάνιζαν απολύτως διακριτές και μετρήσιμες αλλαγές στα πρότυπα μεθυλίωσης του DNA τους ακριβώς κατά τη στιγμή της γέννησης, διαμορφώνοντας ένα εντελώς μοναδικό επιγενετικό αποτύπωμα στο πολύτιμο αίμα του ομφάλιου λώρου. Όταν τα ίδια ακριβώς παιδιά κλήθηκαν να αξιολογηθούν αργότερα από τους ειδικούς στις ηλικίες των δύο αλλά και των τεσσάρων ετών, παρατηρήθηκε καθαρά πως εκείνα που έφεραν από τη γέννησή τους αυτή την ξεχωριστή επιγενετική υπογραφή έτειναν να εκδηλώνουν πολύ συχνότερα συμπεριφορές και ελλείμματα που παραδοσιακά συνδέονται άρρηκτα με τις προκλήσεις του φάσματος του αυτισμού και της ΔΕΠΥ.
Από την προσεκτική ανάλυση μιας τεράστιας ομάδας 531 γονιδίων, τα οποία αποδείχθηκε ότι επηρεάζονται άμεσα και συντονισμένα από κοινά πρότυπα μεθυλίωσης, προέκυψε πως οι παρατηρούμενες βιολογικές μεταβολές ενδέχεται να διαμεσολαβούν σε ποσοστό που αγγίζει το 21% στην εμφανή σχέση που καταγράφηκε μεταξύ της προγεννητικής χημικής έκθεσης και των μετέπειτα χαρακτηριστικών συμπεριφορικών συμπτωμάτων των παιδιών, με τα στατιστικά δεδομένα να καταδεικνύουν χωρίς αμφιβολία ότι αυτές οι σημαντικές συσχετίσεις ήταν επιβεβαιωμένες κυρίως στον ανδρικό πληθυσμό της έρευνας.
Οι περιορισμοί της μελέτης και η πολυπλοκότητα των διαγνώσεων
Αν και τα παραπάνω ευρήματα προσφέρουν νέες γνώσεις στο τεράστιο πεδίο της αναπτυξιακής νευροβιολογίας, οι συγγραφείς της μελέτης και οι ανεξάρτητοι επιστήμονες προειδοποιούν επανειλημμένα ότι τα όποια αποτελέσματα οφείλουν να ερμηνεύονται πάντοτε με τη μέγιστη δυνατή προσοχή και επιφύλαξη, δεδομένου ότι μιλάμε για μια αυστηρά παρατηρητική προσπάθεια η οποία μπορεί μεν να καταδείξει κάποιες αξιοσημείωτες στατιστικές συνδέσεις, αλλά αδυνατεί εκ φύσεως να αποδείξει ακράδαντα την ύπαρξη μιας άμεσης, αιτιώδους σχέσης.
Οι μετρήσεις της προγεννητικής έκθεσης στηρίχθηκαν αποκλειστικά και μόνο στη λήψη ενός και μοναδικού δείγματος ούρων από κάθε συμμετέχουσα έγκυο γυναίκα, μια μεθοδολογική επιλογή η οποία πρακτικά ενδέχεται να μην αντιπροσωπεύει με τη δέουσα αξιοπιστία τις πραγματικές, μακροπρόθεσμες διακυμάνσεις της καθημερινής της έκθεσης στα μικροπλαστικά κατά τη διάρκεια των εννέα ολόκληρων μηνών της κύησης.
Ακόμη, ο τελικός προσδιορισμός των πιθανών βιολογικών επιπτώσεων στον ευαίσθητο οργανισμό του αναπτυσσόμενου εμβρύου πραγματοποιήθηκε αναγκαστικά μέσω έμμεσων στατιστικών εκτιμήσεων της συγκέντρωσης των μεταβολιτών, και όχι μέσα από κάποια απευθείας, ακριβή μέτρηση των πραγματικών επιπέδων της επικίνδυνης ουσίας στον ίδιο τον πλακούντα, στον αμνιακό σάκο ή στο περιβάλλον της μήτρας.
Ένας ακόμη εξαιρετικά κρίσιμος μεθοδολογικός περιορισμός που επισημαίνουν διακεκριμένοι ανεξάρτητοι ειδικοί αφορά τον τρόπο με τον οποίο τελικά καταγράφηκαν, ποσοτικοποιήθηκαν και αξιολογήθηκαν επιστημονικά οι ποικίλες συμπεριφορές των μικρών παιδιών κατά την προσχολική τους ηλικία. Οι ερευνητές αναγκάστηκαν να βασιστούν σε μεγάλο βαθμό στις υποκειμενικές απαντήσεις ειδικών ερωτηματολογίων που συμπληρώθηκαν απευθείας από τους ίδιους τους γονείς στο σπίτι, παραλείποντας να ενσωματώσουν στη μελέτη κάποιες επίσημες, εξατομικευμένες και πλήρως αντικειμενικές κλινικές διαγνώσεις προερχόμενες από επαρκώς καταρτισμένους επαγγελματίες του ευαίσθητου χώρου της παιδικής ψυχικής υγείας.
