Σύνοψη
- Η νέα εφαρμογή ανοιχτού κώδικα "Nearby Glasses" εντοπίζει έξυπνα γυαλιά (όπως τα Ray-Ban Meta) στον περιβάλλοντα χώρο και ειδοποιεί τον χρήστη.
- Λειτουργεί σαρώνοντας τα σήματα Bluetooth Low Energy (BLE) για συγκεκριμένα αναγνωριστικά κατασκευαστών, όπως της Meta, της Luxottica και της Snap.
- Στόχος της είναι η προστασία της ιδιωτικότητας από διακριτικές συσκευές καταγραφής βίντεο, λειτουργώντας ως μέσο αντίστασης στην αθέατη παρακολούθηση.
- Εμφανίζει ορισμένα false positives, καθώς ενδέχεται να ανιχνεύσει ως γυαλιά άλλα προϊόντα της ίδιας εταιρείας (π.χ. VR headsets).
- Διατίθεται εντελώς δωρεάν για συσκευές Android μέσω του Google Play Store και του GitHub, χωρίς διαφημίσεις ή συλλογή δεδομένων.
Η ενσωμάτωση καμερών και μικροφώνων σε αντικείμενα καθημερινής χρήσης, όπως τα γυαλιά ηλίου ή οράσεως, δημιουργεί αναπόφευκτα τεράστιες προκλήσεις για την προστασία των προσωπικών δεδομένων στον δημόσιο χώρο.
Συσκευές όπως τα Ray-Ban της Meta προσφέρουν υψηλή ποιότητα καταγραφής, διατηρώντας ωστόσο ένα απολύτως συμβατικό και διακριτικό προφίλ. Αντιδρώντας στα αυξανόμενα περιστατικά παραβίασης της ιδιωτικότητας, ένας κοινωνιολόγος και προγραμματιστής, ο Yves Jeanrenaud, ανέπτυξε το "Nearby Glasses", μια εφαρμογή που αναλαμβάνει να λειτουργήσει ως ένα ραντάρ εντοπισμού αυτών των συσκευών.
Η μετάβαση από τα ευδιάκριτα gadgets στα "αόρατα" wearables αναγκάζει πλέον τους χρήστες να αναζητούν τεχνολογικές λύσεις για να προστατεύσουν τον εαυτό τους από την εν αγνοία τους καταγραφή.
Πώς λειτουργεί το Nearby Glasses και τι ακριβώς εντοπίζει
Το Nearby Glasses είναι μια δωρεάν Android εφαρμογή που σαρώνει τον χώρο για σήματα Bluetooth Low Energy (BLE). Εντοπίζει τα πακέτα δεδομένων συγκεκριμένων κατασκευαστών όπως η Meta, η Luxottica και η Snap. Όταν ανιχνεύσει τέτοια συσκευή σε κοντινή απόσταση, στέλνει άμεση ειδοποίηση (push notification) στο smartphone του χρήστη.
Η αρχιτεκτονική της εφαρμογής βασίζεται σε πρωτόκολλα που ήδη χρησιμοποιούν τα smartphones για τη σύνδεση με περιφερειακά. Τα έξυπνα γυαλιά, προκειμένου να παραμένουν συνδεδεμένα με το κινητό του κατόχου τους, εκπέμπουν περιοδικά μικρά πακέτα δεδομένων, τα λεγόμενα "advertising frames" (ADV_INV). Αυτά τα πακέτα περιέχουν το Company Identifier, έναν μοναδικό κωδικό που μαρτυρά τον κατασκευαστή του hardware.
- Στοχευμένη Σάρωση: Η εφαρμογή δεν ψάχνει γενικά για συσκευές Bluetooth, αλλά φιλτράρει αποκλειστικά τα αναγνωριστικά εταιρειών που σχετίζονται με την παραγωγή smart glasses (Luxottica Group S.p.A, Meta, Snap).
- Ρύθμιση Απόστασης (RSSI): Ο χρήστης έχει τη δυνατότητα να παραμετροποιήσει την ευαισθησία της σάρωσης. Η προεπιλογή βρίσκεται στα -75 dBm (Received Signal Strength Indicator), τιμή που αντιστοιχεί σε μια μέση, ρεαλιστική απόσταση αλληλεπίδρασης.
- Προηγμένη Καταγραφή: Προσφέρεται επιλογή εξαγωγής αρχείου καταγραφής (debug log) για τους προχωρημένους χρήστες που επιθυμούν να αναλύσουν περαιτέρω τα δεδομένα του τοπικού δικτύου BLE.
Το υπόβαθρο της δημιουργίας και η σκιώδης χρήση των wearables
Ο Yves Jeanrenaud ανέπτυξε την εφαρμογή ως άμεση απάντηση στα συνεχή περιστατικά παραβίασης της ιδιωτικότητας. Έρευνες του τεχνολογικού δικτύου 404 Media ανέδειξαν πώς οι κάτοχοι χρησιμοποιούν τα Ray-Ban της Meta για κρυφή καταγραφή σε ευαίσθητους χώρους, από δημόσιες τουαλέτες και νοσοκομεία μέχρι δικαστικές αίθουσες, παρακάμπτοντας κάθε έννοια συγκατάθεσης.
Το πρόβλημα επιτείνεται από τεχνικές παρεμβάσεις τρίτων. Παρόλο που τα γυαλιά της Meta διαθέτουν ένα λευκό LED λαμπάκι που ανάβει υποχρεωτικά κατά την εγγραφή βίντεο, ήδη κυκλοφορούν στην αγορά ανεπίσημες μετατροπές (mods) που καταργούν φυσικά αυτή τη δικλείδα ασφαλείας χωρίς να απενεργοποιούν τη λειτουργία της κάμερας.
Επιπλέον, πρόσφατες αναφορές κάνουν λόγο για δοκιμές της Meta πάνω σε συστήματα αναγνώρισης προσώπου ("Name Tag") ενσωματωμένα στα γυαλιά. Αυτή η λειτουργία θα επιτρέπει στον κάτοχο να κοιτάζει έναν άγνωστο και να λαμβάνει άμεσα πληροφορίες για την ταυτότητά του μέσω τεχνητής νοημοσύνης, μετατρέποντας το gadget σε ένα εξαιρετικά ισχυρό εργαλείο παρακολούθησης (surveillance tech). Ο ίδιος ο δημιουργός της εφαρμογής αναφέρει χαρακτηριστικά πως το λογισμικό του αποτελεί "ένα μικρό κομμάτι αντίστασης απέναντι στην τεχνολογία παρακολούθησης".
Τεχνικοί περιορισμοί, false positives και οικοσύστημα
Παρά τη χρησιμότητά του, το Nearby Glasses παρουσιάζει συγκεκριμένους τεχνικούς περιορισμούς, κυρίως με την εμφάνιση ψευδών θετικών (false positives). Επειδή το λογισμικό αναγνωρίζει μόνο τα αναγνωριστικά των κατασκευαστών στο Bluetooth σήμα, δεν μπορεί να ξεχωρίσει τον ακριβή τύπο της συσκευής.
Αυτό σημαίνει πως εάν βρεθείτε δίπλα σε κάποιον που φοράει ένα Meta Quest 3S (VR headset) ή χρησιμοποιεί ένα smartwatch του ίδιου οικοσυστήματος, η εφαρμογή πιθανότατα θα σας ειδοποιήσει πως εντοπίστηκαν smart glasses. Φυσικά, ένα VR headset στο κεφάλι κάποιου δεν περνάει απαρατήρητο, σε αντίθεση με τα συμβατικά γυαλιά ηλίου. Επιπρόσθετα, ένας αποφασισμένος χρήστης μπορεί απλώς να απενεργοποιήσει πλήρως το Bluetooth από το κινητό του, μετατρέποντας τα γυαλιά σε αυτόνομη, «αόρατη» κάμερα καταγραφής (offline recording), οπότε το Nearby Glasses δεν θα εντοπίσει καμία εκπομπή σήματος.
Αξίζει να σημειωθεί ότι το project είναι εξολοκλήρου ανοιχτού κώδικα (FOSS), φιλοξενείται στο GitHub και διατίθεται υπό την άδεια PolyForm Noncommercial License 1.0.0. Αυτό εγγυάται ότι η εφαρμογή δεν συλλέγει προσωπικά δεδομένα των χρηστών, δεν έχει τηλεμετρία και δεν προβάλλει διαφημίσεις. Επί του παρόντος, είναι διαθέσιμη αποκλειστικά για Android, όμως μια αντίστοιχη έκδοση για το iOS της Apple βρίσκεται ήδη σε στάδιο ανάπτυξης.
Η άποψη του Techgear
Στην Ελλάδα, τα έξυπνα γυαλιά αποτελούν προς το παρόν ένα niche, αλλά διαρκώς αναπτυσσόμενο τμήμα της αγοράς. Μοντέλα όπως τα Ray-Ban Meta εισάγονται τακτικά από ευρωπαϊκά δίκτυα διανομής, με το κόστος τους να κυμαίνεται συνήθως μεταξύ 330€ και 400€, ανάλογα με τους φακούς και τον σχεδιασμό του σκελετού. Σε τοπικό επίπεδο, το νομοθετικό πλαίσιο (GDPR) απαγορεύει κατηγορηματικά την οπτικοακουστική καταγραφή φυσικών προσώπων σε δημόσιους χώρους χωρίς τη ρητή συγκατάθεσή τους, ωστόσο, η εφαρμογή αυτού του κανόνα καθίσταται πρακτικά αδύνατη όταν η κάμερα δεν διακρίνεται από ένα συνηθισμένο ζευγάρι γυαλιά ηλίου.
Η κυκλοφορία του Nearby Glasses αποτελεί περισσότερο ένα κοινωνικό σύμπτωμα παρά μια απόλυτη τεχνική λύση. Είναι ιδιαίτερα προβληματικό το γεγονός ότι η προστασία της ιδιωτικότητας των πολιτών αφήνεται στα χέρια ανεξάρτητων προγραμματιστών και σε λύσεις ανοιχτού κώδικα, ενώ εταιρείες-κολοσσοί λανσάρουν προϊόντα μαζικής κατανάλωσης με σοβαρά ελλείμματα στον σχεδιασμό ασφαλείας.
Η ενσωμάτωση μικροσκοπικών καμερών σε wearables απαιτεί την ύπαρξη μη παραβιάσιμων, υλικών (hardware-level) ενδείξεων καταγραφής. Μέχρι η βιομηχανία να αναλάβει την πλήρη ευθύνη του hardware που διαθέτει στην αγορά, εφαρμογές όπως το Nearby Glasses θα παραμένουν το μοναδικό —έστω και ατελές— ψηφιακό ανάχωμα απέναντι στην αυθαίρετη παρακολούθηση.
Nearby Glasses - [Google Play Store Link]
