Στον κόσμο της αστρονομίας, η γέννηση ενός πλανήτη είναι μια βίαιη και μεγαλειώδης διαδικασία που έχουμε μελετήσει εκτενώς. Τι συμβαίνει όμως με το τέλος του;
Σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση που παρουσίασε το Live Science, η απάντηση στο ερώτημα «πόσο ζουν οι πλανήτες» δεν είναι μονοδιάστατη, καθώς εξαρτάται από μια σειρά περίπλοκων κοσμικών παραγόντων που καθορίζουν τη μοίρα αυτών των ουράνιων σωμάτων.
Η μοίρα είναι δεμένη με το άστρο
Για τη συντριπτική πλειονότητα των πλανητών, το προσδόκιμο ζωής τους είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με το άστρο γύρω από το οποίο περιφέρονται. Οι πλανήτες, όπως και η Γη, δεν διαθέτουν δική τους πηγή ενέργειας ικανή να τους συντηρήσει αυτόνομα. Η ύπαρξή τους ως βιώσιμοι κόσμοι –ή έστω ως συμπαγείς μάζες– καθορίζεται από την εξέλιξη του μητρικού τους άστρου.
Στην περίπτωση του δικού μας Ηλιακού Συστήματος, οι προβλέψεις είναι συγκεκριμένες. Ο Ήλιος, ένα άστρο μέσης μάζας, έχει μπροστά του περίπου 5 δισεκατομμύρια χρόνια ζωής προτού μετατραπεί σε Κόκκινο Γίγαντα. Κατά τη διάρκεια αυτής της μεταμόρφωσης, θα διασταλεί τόσο πολύ που αναμένεται να καταπιεί τους εσωτερικούς πλανήτες: τον Ερμή, την Αφροδίτη και πιθανότατα τη Γη. Ακόμα κι αν ο πλανήτης μας γλιτώσει την άμεση απορρόφηση, η ακτινοβολία και οι παλιρροϊκές δυνάμεις θα τον καταστήσουν έναν καμένο, νεκρό βράχο.
Οι «Μαθουσάλες» του Σύμπαντος
Ωστόσο, δεν έχουν όλα τα άστρα την ίδια διάρκεια ζωής. Οι κόκκινοι νάνοι, τα πιο κοινά άστρα στο Σύμπαν, καίνε τα καύσιμά τους με εξαιρετικά αργό ρυθμό. Ένας πλανήτης που περιφέρεται γύρω από έναν σταθερό κόκκινο νάνο θα μπορούσε να επιβιώσει για τρισεκατομμύρια χρόνια. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχουν κόσμοι εκεί έξω που θα συνεχίσουν να υφίστανται πολύ αφότου ο δικός μας Ήλιος θα έχει σβήσει και θα έχει μετατραπεί σε λευκό νάνο.
Αυτοί οι πλανήτες έχουν το δυναμικό να φιλοξενήσουν ζωή για ασύλληπτα χρονικά διαστήματα, αρκεί να βρίσκονται στην κατοικήσιμη ζώνη και να διατηρούν την ατμόσφαιρά τους απέναντι στις εκλάμψεις του μητρικού τους άστρου.
Οι ορφανοι πλανήτες και η αιώνια περιπλάνηση
Μια άλλη κατηγορία πλανητών με ενδιαφέρον προσδόκιμο ζωής είναι οι λεγόμενοι «ορφανοί» ή «rogue planets». Πρόκειται για σώματα που εκδιώχθηκαν από τα πλανητικά τους συστήματα λόγω βαρυτικών αλληλεπιδράσεων και πλέον ταξιδεύουν μόνα τους στο διαστρικό Διάστημα.
Απαλλαγμένοι από τον κίνδυνο να καταβροχθιστούν από κάποιο άστρο που πεθαίνει, αυτοί οι πλανήτες θα μπορούσαν θεωρητικά να επιβιώσουν για πάντα; Η απάντηση της φυσικής είναι «όχι ακριβώς, αλλά σχεδόν». Χωρίς τη θερμότητα ενός άστρου, αυτοί οι πλανήτες παγώνουν μέχρι τον πυρήνα τους, αλλά η μάζα τους παραμένει ανέπαφη. Θα συνεχίσουν να ταξιδεύουν στη σιωπή του διαστήματος για δισεκατομμύρια ή και τρισεκατομμύρια χρόνια, εκτός και αν συγκρουστούν με κάποιο άλλο αντικείμενο ή παγιδευτούν από τη βαρύτητα μιας μαύρης τρύπας.
Το απόλυτο όριο της ύλης
Ακόμα και για αυτούς τους μοναχικούς ταξιδιώτες, όμως, υπάρχει ένα τελικό όριο. Η κβαντική μηχανική προτείνει ότι η ύλη δεν είναι αιώνια. Σε εξαιρετικά μεγάλα χρονικά διαστήματα –μιλάμε για 1030 χρόνια και βάλε– τα πρωτόνια που συγκροτούν τα άτομα των πλανητών ενδέχεται να διασπαστούν. Αν αυτή η θεωρία επαληθευτεί, τότε τελικά κάθε πλανήτης, κάθε βράχος και κάθε κόκκος σκόνης στο Σύμπαν θα αποσυντεθεί σταδιακά σε υποατομικά σωματίδια και ακτινοβολία.
Μέχρι τότε, όμως, το Σύμπαν θα είναι γεμάτο με «κουφάρια» πλανητών που επέζησαν από τον θάνατο των άστρων τους, ψυχροί μάρτυρες μιας εποχής που το φως κυριαρχούσε στον κόσμο.
Η σημασία της ανακάλυψης
Η κατανόηση του κύκλου ζωής των πλανητών δεν είναι απλώς μια θεωρητική άσκηση. Βοηθά τους αστρονόμους να εντοπίσουν πού θα μπορούσε να κρύβεται η ζωή στο σύμπαν. Αν η ζωή χρειάζεται δισεκατομμύρια χρόνια για να εξελιχθεί, τότε τα συστήματα γύρω από άστρα με μεγάλη διάρκεια ζωής αποτελούν τους καλύτερους στόχους για την έρευνα εξωγήινης νοημοσύνης.
Μπορεί η Γη μας να έχει ημερομηνία λήξης, ωστόσο, η έννοια του πλανήτη ως κοσμικού σώματος είναι σχεδόν αθάνατη συγκριτικά με την ανθρώπινη εμπειρία. Η μελέτη αυτών των χρονικών κλιμάκων μας θυμίζει πόσο προσωρινή είναι η παρουσία μας, αλλά και πόσο εντυπωσιακή είναι η αντοχή των υλικών που συνθέτουν τον κόσμο μας.
Για την ώρα, οι πλανήτες συνεχίζουν τον χορό τους γύρω από τα άστρα, σε μια ισορροπία που φαντάζει αιώνια, αλλά που η φυσική μας υπενθυμίζει πως είναι απλώς ένα σύντομο κεφάλαιο στην ιστορία του Σύμπαντος.
