Μια ανακάλυψη που φωτίζει τις αθέατες πτυχές του Σύμπαντος έφερε στο φως το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble. Για πρώτη φορά, οι αστρονόμοι επιβεβαίωσαν την ύπαρξη ενός ουράνιου σώματος που αψηφά τους συνήθεις κανόνες της αστρογένεσης: έναν «αποτυχημένο γαλαξία» που, αν και διαθέτει τα υλικά, δεν κατάφερε ποτέ να ανάψει τη σπίθα της δημιουργίας άστρων.
Ονομάστηκε Cloud-9 και πρόκειται για ένα αρχέγονο απολίθωμα από τις απαρχές του κόσμου, μια ψυχρή, σκοτεινή περιοχή που κυριαρχείται από Σκοτεινή Ύλη και αέριο, αλλά στερείται παντελώς του στοιχείου που ορίζει έναν γαλαξία όπως τον γνωρίζουμε: το φως των άστρων.
Η ταυτότητα του «Cloud-9»
Το Cloud-9 εντοπίστηκε να «πλέει» στη γειτονιά του σπειροειδούς γαλαξία Messier 94 (M94), περίπου 14 εκατομμύρια έτη φωτός μακριά από τη Γη. Στην επιστημονική ορολογία, το αντικείμενο αυτό κατατάσσεται ως «RELHIC» (Reionization-Limited H I Cloud). Πρακτικά, είναι ένα νέφος ουδέτερου υδρογόνου που παρέμεινε «παγωμένο» στο χρόνο, ανίκανο να μετεξελιχθεί σε έναν λαμπερό γαλαξία.
Η ύπαρξη τέτοιων αντικειμένων είχε προβλεφθεί θεωρητικά εδώ και δεκαετίες. Τα κοσμολογικά μοντέλα υπεδείκνυαν ότι το Σύμπαν θα έπρεπε να είναι γεμάτο από μικροσκοπικούς θύλακες Σκοτεινής Ύλης. Ωστόσο, μέχρι σήμερα, η επιβεβαίωσή τους ήταν αδύνατη. Είτε τα τηλεσκόπια δεν ήταν αρκετά ισχυρά, είτε οι αστρονόμοι πίστευαν ότι κοιτούσαν απλώς αμυδρούς νάνους γαλαξίες.
Γιατί θεωρείται «αποτυχημένος»;
Ο χαρακτηρισμός «αποτυχημένος» δεν είναι υποτιμητικός, αλλά κυριολεκτικός. Ένας γαλαξίας γεννιέται όταν η βαρύτητα αναγκάζει το αέριο και τη σκόνη να καταρρεύσουν και να σχηματίσουν άστρα. Στην περίπτωση του Cloud-9, αυτή η διαδικασία διακόπηκε.
Κατά τη διάρκεια της Εποχής του Επαναϊονισμού, λίγο μετά το Big Bang, η έντονη ακτινοβολία από τα πρώτα άστρα και τους γαλαξίες θέρμανε το αέριο στο Σύμπαν. Σε μικρότερες δομές όπως το Cloud-9, το αέριο έγινε πολύ θερμό για να συμπυκνωθεί, σταματώντας τη γέννηση άστρων πριν καν ξεκινήσει. Έτσι, το Cloud-9 έμεινε μετέωρο: μια γιγαντιαία δεξαμενή καυσίμου χωρίς σπίθα.
Ο ρόλος του Hubble και η σημασία του «τίποτα»
Η ανακάλυψη ξεκίνησε αρχικά με ραδιοτηλεσκόπια, όπως το FAST στην Κίνα και το Green Bank στις ΗΠΑ, τα οποία εντόπισαν το σήμα του υδρογόνου. Ωστόσο, μόνο η "αετίσια" ματιά του Hubble μπόρεσε να δώσει την οριστική απάντηση. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν το Hubble για να σαρώνουν την περιοχή αναζητώντας έστω και την παραμικρή λάμψη άστρων. Το αποτέλεσμα ήταν… το απόλυτο σκοτάδι.
«Στην επιστήμη, συχνά μαθαίνουμε περισσότερα από τις αποτυχίες παρά από τις επιτυχίες», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Benitez-Llambay. «Σε αυτή την περίπτωση, το γεγονός ότι δεν βλέπουμε άστρα είναι αυτό ακριβώς που επιβεβαιώνει τη θεωρία».
Αν το Hubble είχε εντοπίσει άστρα, το Cloud-9 θα ήταν απλώς ένας ακόμη νάνος γαλαξίας. Η «σιωπή» του, όμως, αποδεικνύει ότι πρόκειται για κάτι πολύ πιο σπάνιο: έναν καθαρό θύλακα Σκοτεινής Ύλης και αερίου.
Ένα παράθυρο στη Σκοτεινή Ύλη
Η ανακάλυψη του Cloud-9 θεωρείται χρυσωρυχείο για τη μελέτη της Σκοτεινής Ύλης. Συνήθως, η Σκοτεινή Ύλη μελετάται έμμεσα, μέσω της επίδρασης που έχει στην κίνηση των άστρων. Εδώ, όμως, η έλλειψη άστρων προσφέρει ένα «καθαρό εργαστήριο». Χωρίς το ενοχλητικό φως να παρεμβαίνει, οι αστρονόμοι μπορούν να αναλύσουν τη δομή και τη συμπεριφορά της Σκοτεινής Ύλης με πρωτοφανή ακρίβεια.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι το Cloud-9 περιέχει ποσότητα Σκοτεινής Ύλης ισοδύναμη με δισεκατομμύρια ήλιους, συγκρατώντας το αέριο υδρογόνο στη θέση του. Είναι, ουσιαστικά, ένας γαλαξιακός σκελετός, γυμνός από το αστρικό του περίβλημα.
Το μέλλον της έρευνας
Η επιβεβαίωση της ύπαρξης του Cloud-9 ανοίγει τον δρόμο για τον εντοπισμό και άλλων τέτοιων «φαντασμάτων». Το διαστημικό τηλεσκόπιο James Webb και τα μελλοντικά επίγεια παρατηρητήρια αναμένεται να σαρώσουν τον ουρανό για παρόμοια αντικείμενα.
Η κατανόηση αυτών των «αποτυχημένων» δομών είναι κρίσιμη για να συμπληρώσουμε το παζλ της εξέλιξης του Σύμπαντος. Μας δείχνουν ότι η διαδικασία σχηματισμού γαλαξιών δεν είναι πάντα γραμμική ή επιτυχής. Το Σύμπαν είναι γεμάτο από «μισοτελειωμένα έργα» που περιμένουν υπομονετικά στο σκοτάδι να ανακαλυφθούν.
Ίσως το Cloud-9 να μην καταφέρει ποτέ να λάμψει με δικό του φως. Όμως, η ιστορία του ρίχνει άπλετο φως στα μεγαλύτερα μυστήρια της κοσμολογίας, αποδεικνύοντας ότι μερικές φορές, το πιο ενδιαφέρον πράγμα που μπορείς να βρεις στο Διάστημα είναι το… τίποτα.
