Μέχρι σήμερα, η επιστημονική κοινότητα τηρούσε μια στάση εξαιρετικής επιφυλακτικότητας απέναντι στα οργανικά μόρια που εντοπίζουν τα ρόβερ στην επιφάνεια του Άρη. Η μόνιμη επωδός ήταν πως «η παρουσία οργανικής ύλης δεν σημαίνει απαραίτητα ζωή», καθώς τέτοιες ενώσεις μπορούν να προκύψουν από γεωλογικές διεργασίες, ηφαιστειακή δραστηριότητα ή ακόμα και από μετεωρίτες. Ωστόσο, μια νέα μελέτη με επικεφαλής επιστήμονες της NASA έρχεται να κλονίσει αυτό το αφήγημα, υποστηρίζοντας πως οι μη βιολογικές εξηγήσεις αρχίζουν να «ξεμένουν από καύσιμα».
Σύμφωνα με την έρευνα που δημοσιεύθηκε πρόσφατα και βασίζεται σε δεδομένα από τον κρατήρα Γκέιλ (Gale Crater), η ποσότητα και η πολυπλοκότητα των οργανικών ενώσεων που βρέθηκαν είναι τόσο μεγάλες, που δύσκολα δικαιολογούνται χωρίς την ύπαρξη κάποιας μορφής αρχαίας βιόσφαιρας.
Όταν οι αριθμοί δεν βγαίνουν
Η ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής τον Alexander Pavlov από το Κέντρο Διαστημικών Πτήσεων Goddard της NASA, εστίασε σε δείγματα που συνέλεξε το ρόβερ Curiosity από τον βράχο "Cumberland". Το κλειδί της υπόθεσης δεν βρίσκεται μόνο στο τι βρέθηκε, αλλά στο τι έχει χαθεί.
Η επιφάνεια του Άρη βομβαρδίζεται ανελέητα από κοσμική ακτινοβολία, η οποία διασπά και καταστρέφει την οργανική ύλη με το πέρασμα των αιώνων. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν προηγμένα μοντέλα προσομοίωσης για να «γυρίσουν τον χρόνο πίσω» και να υπολογίσουν την αρχική ποσότητα οργανικού υλικού που πρέπει να υπήρχε στον βράχο πριν ξεκινήσει η αποσύνθεσή του από την ακτινοβολία.
Τα αποτελέσματα ήταν αποκαλυπτικά. Για να υπάρχουν σήμερα τα ίχνη που βλέπουμε, η αρχική συγκέντρωση οργανικών ενώσεων θα πρέπει να ήταν τεράστια. Συγκεκριμένα, οι επιστήμονες εκτιμούν ότι το αρχικό φορτίο οργανικού άνθρακα θα έπρεπε να είναι πολύ υψηλότερο από αυτό που θα μπορούσαν να προσφέρουν οι γνωστές αβιοτικές πηγές, όπως η διαπλανητική σκόνη ή οι πτώσεις μετεωριτών.
Το «αδιέξοδο» των φυσικών εξηγήσεων
Εδώ ακριβώς εντοπίζεται το επιστημονικό παράδοξο. Οι ερευνητές εξέτασαν όλα τα πιθανά σενάρια μη βιολογικής προέλευσης:
- Εναπόθεση από σκόνη και μετεωρίτες.
- Γεωχημικές αντιδράσεις στο υπέδαφος (όπως η σερπεντινοποίηση).
- Ατμοσφαιρικές διεργασίες.
Κανένα από αυτά τα μοντέλα δεν κατάφερε να εξηγήσει ικανοποιητικά την απαιτούμενη πυκνότητα των οργανικών υλικών. Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά στη μελέτη, οι ποσότητες είναι «δύσκολο να εξηγηθούν» αποκλειστικά μέσω αβιοτικών μηχανισμών. Αυτό αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο η πηγή να ήταν βιολογική: μικροοργανισμοί που ευδοκιμούσαν στον αρχαίο Άρη και οι οποίοι, μέσω των μεταβολικών τους διεργασιών, εμπλούτισαν το έδαφος με άνθρακα.
Τα «ίχνη» που θυμίζουν Γη
Ένα ακόμα στοιχείο που εντείνει το μυστήριο είναι η φύση των μορίων. Το Curiosity εντόπισε μακρές αλυσίδες αλκανίων, οι οποίες στη Γη αποτελούν συχνά δομικά συστατικά των κυτταρικών μεμβρανών των μικροβίων. Αν και τέτοια μόρια μπορούν να δημιουργηθούν και εργαστηριακά χωρίς ζωή, η αφθονία τους σε συνδυασμό με τα ισοτοπικά δεδομένα δημιουργεί ένα μοτίβο που στη Γη θα αποδιδόταν αμέσως σε βιολογική δραστηριότητα.
Ουσιαστικά, η μελέτη δεν δηλώνει ρητά ότι «βρήκαμε εξωγήινη ζωή», αλλά μετατοπίζει το βάρος της απόδειξης. Μέχρι τώρα, έπρεπε να αποδείξουμε ότι είναι ζωή. Τώρα, οι επιστήμονες καλούνται να εξηγήσουν πώς γίνεται να μην είναι, δεδομένου ότι οι φυσικές εξηγήσεις αποδεικνύονται λιγότερο πιθανές από ό,τι πιστεύαμε.
Το βλέμμα στην επιστροφή δειγμάτων
Η ανακάλυψη αυτή έρχεται να προσθέσει τεράστια αξία στην αποστολή Mars Sample Return, η οποία σχεδιάζεται για το μέλλον. Όσο εξελιγμένα και αν είναι τα εργαστήρια του Curiosity και του Perseverance, δεν μπορούν να φτάσουν την ακρίβεια των επίγειων εργαστηρίων.
Μόνο όταν τα δείγματα αυτά φτάσουν στη Γη και εξεταστούν με ηλεκτρονικά μικροσκόπια και φασματογράφους μάζας τελευταίας τεχνολογίας, θα μπορέσουμε να δούμε αν αυτές οι «υπογραφές» κρύβουν απολιθωμένα μικρόβια ή αν ο Άρης διαθέτει κάποιον άγνωστο γεωχημικό κύκλο που ξεγελά τους επιστήμονες.
Προς το παρόν, όμως, το ενδεχόμενο ο Κόκκινος Πλανήτης να φιλοξενούσε ζωή δισεκατομμύρια χρόνια πριν, παύει να είναι απλώς μια υπόθεση και μετατρέπεται στην πιο συμβατή εξήγηση για τα δεδομένα που έχουμε στα χέρια μας.
