Μια νέα σελίδα στην αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών παθήσεων ετοιμάζεται να γυρίσει η βιοτεχνολογία, με την Scribe Therapeutics να ανακοινώνει ένα φιλόδοξο χρονοδιάγραμμα που τοποθετεί την έναρξη των κλινικών δοκιμών για την επαναστατική της θεραπεία στα μέσα του 2026. Η εταιρεία, η οποία συνιδρύθηκε από τη νομπελίστρια Jennifer Doudna –πρωτοπόρο της τεχνολογίας CRISPR– δεν υπόσχεται απλώς άλλη μια φαρμακευτική αγωγή, αλλά μια ριζική παρέμβαση στον τρόπο που το ανθρώπινο σώμα διαχειρίζεται την «κακή» χοληστερόλη (LDL-C).
Το πρόγραμμα με την κωδική ονομασία STX-1150 έρχεται να απαντήσει σε ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της σύγχρονης καρδιολογίας: την αδυναμία εκατομμυρίων ασθενών να διατηρήσουν τα επίπεδα της χοληστερόλης τους σε ασφαλή όρια, παρά τη λήψη στατινών.
Στοχεύοντας το γονίδιο PCSK9 χωρίς «ψαλίδι»
Η καινοτομία της Scribe Therapeutics έγκειται στην τεχνική προσέγγιση. Ενώ οι πρώτες γενιές γονιδιακών θεραπειών βασίζονταν στην «κοπή» του DNA (τα λεγόμενα μοριακά ψαλίδια) για να απενεργοποιήσουν ένα ελαττωματικό γονίδιο, το STX-1150 ακολουθεί μια πιο εκλεπτυσμένη οδό: την επιγενετική σίγαση.
Συγκεκριμένα, η θεραπεία στοχεύει το γονίδιο PCSK9. Το γονίδιο αυτό είναι υπεύθυνο για την παραγωγή μιας πρωτεΐνης που εμποδίζει το ήπαρ να απομακρύνει αποτελεσματικά την LDL χοληστερόλη από το αίμα. Υψηλά επίπεδα της πρωτεΐνης PCSK9 σημαίνουν υψηλότερη χοληστερόλη και, κατ' επέκταση, αυξημένο κίνδυνο για εμφράγματα και εγκεφαλικά επεισόδια.
Αντί να κόψει τη διπλή έλικα του DNA –μια διαδικασία που ενέχει θεωρητικούς κινδύνους ανεπιθύμητων μεταλλαγών σε άλλα σημεία του γονιδιώματος– η πλατφόρμα «CRISPR by Design» της Scribe λειτουργεί ως ένας μοριακός διακόπτης. Απλώς «σβήνει» τη δραστηριότητα του γονιδίου PCSK9, αφήνοντας την αλληλουχία του DNA ανέπαφη. Το αποτέλεσμα είναι η δραστική μείωση της επικίνδυνης πρωτεΐνης και η αποκατάσταση της ικανότητας του ήπατος να καθαρίζει το αίμα.
Το πλεονέκτημα της ασφάλειας και της διάρκειας
Η προσέγγιση αυτή λύνει τον γόρδιο δεσμό της ασφάλειας στις γονιδιακές θεραπείες. Η Scribe Therapeutics υποστηρίζει πως η τεχνολογία της προσφέρει μεγαλύτερη ακρίβεια και ειδικότητα σε σχέση με τις τρέχουσες μεθόδους επεξεργασίας γονιδιώματος.
Η θεραπεία χορηγείται in vivo, δηλαδή απευθείας στον οργανισμό, στοχεύοντας εξειδικευμένα τα ηπατικά κύτταρα. Το μεγάλο στοίχημα είναι η διάρκεια. Σε αντίθεση με τις στατίνες που απαιτούν καθημερινή λήψη εφ' όρου ζωής ή τις ενέσιμες θεραπείες αντισωμάτων που χρειάζονται επανάληψη ανά μερικές εβδομάδες ή μήνες, το STX-1150 φιλοδοξεί να προσφέρει μακροχρόνια, ίσως και μόνιμη, μείωση της χοληστερόλης με μία μόνο δόση.
Αυτό θα μπορούσε να εξαλείψει τον παράγοντα της «μη συμμόρφωσης» των ασθενών, που αποτελεί τον νούμερο ένα λόγο αποτυχίας των σημερινών θεραπειών. Ένας ασθενής δεν θα χρειάζεται πλέον να θυμάται το χάπι του κάθε βράδυ, καθώς το ίδιο του το ήπαρ θα έχει «επαναπρογραμματιστεί» για να λειτουργεί σωστά.
Ο οδικός χάρτης προς το 2026
Σύμφωνα με την επίσημη ενημέρωση, η Scribe Therapeutics βρίσκεται σε φάση εντατικών προκλινικών δοκιμών. Τα αποτελέσματα από τη χρήση της πλατφόρμας σε μη ανθρώπινα πρωτεύοντα (πιθήκους) έδειξαν ισχυρή και διαρκή μείωση της πρωτεΐνης PCSK9, ανοίγοντας τον δρόμο για τον άνθρωπο.
Η εταιρεία έχει θέσει ως στόχο την υποβολή αίτησης για Investigational New Drug (IND) και την έναρξη των κλινικών δοκιμών φάσης 1 στα μέσα του 2026. Αν και το χρονοδιάγραμμα αυτό μπορεί να φαντάζει μακρινό για τους ασθενείς που περιμένουν, στον κόσμο της ανάπτυξης φαρμάκων θεωρείται ένας ρεαλιστικός και ταχύς ρυθμός, δεδομένης της πρωτοποριακής φύσης της τεχνολογίας.
Ο ανταγωνισμός και η επόμενη ημέρα
Η κούρσα για τη γονιδιακή αντιμετώπιση της χοληστερόλης είναι έντονη. Η Verve Therapeutics, για παράδειγμα, δοκιμάζει ήδη μια παρόμοια προσέγγιση (base editing) που αλλάζει ένα μόνο γράμμα στο DNA. Ωστόσο, η πρόταση της Scribe για επιγενετική σίγαση χωρίς αλλοίωση της γενετικής αλληλουχίας, προσφέρει ένα ελκυστικό προφίλ ασφαλείας που ενδέχεται να πείσει ευκολότερα τις ρυθμιστικές αρχές (FDA, EMA).
