«Δεν είναι εθισμός, είναι συνήθεια»: Η θέση του CEO του Instagram για το 16ωρο scrolling...
«Προβληματική χρήση, όχι εθισμός»: Η αμφιλεγόμενη κατάθεση του CEO του Instagram για τις 16 ώρες scrolling
Σε μια δικαστική αίθουσα του Λος Άντζελες, όπου κρίνεται το μέλλον της ευθύνης των τεχνολογικών κολοσσών απέναντι στην ψυχική υγεία των νέων, ο επικεφαλής του Instagram, Adam Mosseri, προχώρησε σε μια δήλωση που προκαλεί αίσθηση και έντονες αντιδράσεις. Καταθέτοντας ενόρκως, ο Mosseri υποστήριξε πως ακόμα και η υπερβολική χρήση της πλατφόρμας – φτάνοντας το ακραίο παράδειγμα των 16 ωρών την ημέρα – δεν συνιστά απαραίτητα «κλινικό εθισμό», αλλά μάλλον μια «προβληματική χρήση».
Η συγκεκριμένη τοποθέτηση έγινε στο πλαίσιο μιας δίκης-ορόσημο, όπου η Meta βρίσκεται στο εδώλιο κατηγορούμενη ότι σχεδίασε σκόπιμα τις εφαρμογές της για να εθίζει τους εφήβους, αδιαφορώντας για τις καταστροφικές συνέπειες στην ψυχολογία τους.
Ο διαχωρισμός μεταξύ «συνήθειας» και «ασθένειας»
Ο πυρήνας της υπερασπιστικής γραμμής του Mosseri βασίστηκε σε έναν αυστηρό σημασιολογικό και ιατρικό διαχωρισμό. Όταν ρωτήθηκε από τον δικηγόρο της ενάγουσας αν πιστεύει πως οι χρήστες μπορούν να εθιστούν στα social media, η απάντησή του ήταν αρνητική.
«Νομίζω ότι είναι σημαντικό να διαχωρίζουμε τον κλινικό εθισμό από την προβληματική χρήση», δήλωσε χαρακτηριστικά. Για να ενισχύσει το επιχείρημά του, χρησιμοποίησε μια αναλογία από την καθημερινότητα: το binge-watching. «Είμαι σίγουρος ότι έχω πει κι εγώ πως είμαι "εθισμένος" σε μια σειρά του Netflix όταν την παρακολουθώ ασταμάτητα αργά το βράδυ, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι πάσχω από κλινικό εθισμό», εξήγησε.
Σύμφωνα με τον ίδιο, ο όρος «εθισμός» χρησιμοποιείται συχνά καταχρηστικά στην καθομιλουμένη για να περιγράψει απλώς μια έντονη συνήθεια. Τόνισε μάλιστα πως προσέχει ιδιαίτερα τις λέξεις που επιλέγει, καθώς άνθρωπος από το στενό του περιβάλλον έχει αντιμετωπίσει σοβαρό κλινικό εθισμό, υπονοώντας πως η εξίσωση του scrolling με τις εξαρτήσεις από ουσίες είναι επιστημονικά αδόκιμη.
Το παράδειγμα των 16 ωρών και η αντίδραση
Η ένταση στη δικαστική αίθουσα κορυφώθηκε όταν ο δικηγόρος της ενάγουσας – μιας 20χρονης κοπέλας που μήνυσε την εταιρεία υποστηρίζοντας ότι η πλατφόρμα της προκάλεσε κατάθλιψη και δυσμορφία σώματος – έφερε στο προσκήνιο τα δεδομένα χρήσης της. Η νεαρή γυναίκα, αναφερόμενη ως «K.G.M.» για λόγους προστασίας, φέρεται να περνούσε έως και 16 ώρες την ημέρα στο Instagram.
Ακόμα και μπροστά σε αυτό το νούμερο, ο Mosseri αρνήθηκε να υιοθετήσει τον όρο «εθισμός». Παραδέχτηκε πως πρόκειται για «προβληματική χρήση» – την οποία όρισε ως την κατάσταση όπου κάποιος δαπανά περισσότερο χρόνο σε κάτι από όσο τον κάνει να νιώθει καλά – αλλά επέμεινε πως αυτό διαφέρει από την ιατρική διάγνωση της εξάρτησης.
Η πλευρά των εναγόντων, ωστόσο, παρουσίασε μια εντελώς διαφορετική εικόνα. Ο δικηγόρος Mark Lanier παρομοίασε τις εφαρμογές της Meta με «ψηφιακά καζίνο», σχεδιασμένα με λειτουργίες όπως το ατελείωτο σκρολάρισμα που πυροδοτούν εκρήξεις ντοπαμίνης, εγκλωβίζοντας τον εγκέφαλο των ανηλίκων. «Δεν κατασκευάζουν απλώς εφαρμογές, κατασκευάζουν παγίδες», ανέφερε χαρακτηριστικά, υποστηρίζοντας ότι η εταιρεία βάζει το κέρδος πάνω από την ασφάλεια.
Η στρατηγική της Meta και το νομικό κενό
Η στάση του Mosseri δεν είναι τυχαία. Νομικά, η αποδοχή του όρου «εθισμός» θα μπορούσε να ανοίξει τον ασκό του Αιόλου για χιλιάδες αγωγές, εξισώνοντας τις ευθύνες των Big Tech με εκείνες των καπνοβιομηχανιών στο παρελθόν. Στηρίζεται στο γεγονός ότι, επί του παρόντος, ο «εθισμός στα social media» δεν αναγνωρίζεται επίσημα ως ιατρική διάγνωση από τους περισσότερους ψυχιατρικούς φορείς παγκοσμίως.
Επιπλέον, ο CEO του Instagram προσπάθησε να αποδομήσει το επιχείρημα ότι η εταιρεία επιδιώκει τον εγκλωβισμό των χρηστών για κέρδος. Υποστήριξε ότι μακροπρόθεσμα, δεν συμφέρει την εταιρεία να έχει δυσαρεστημένους χρήστες που νιώθουν άσχημα με τον χρόνο που ξοδεύουν στην εφαρμογή, καθώς αυτό βλάπτει τη φήμη και τη βιωσιμότητα του προϊόντος.
Ωστόσο, εσωτερικά έγγραφα που παρουσιάστηκαν στη δίκη έδειξαν στελέχη της Meta να συζητούν ήδη από το 2019 για τις αρνητικές επιπτώσεις των φίλτρων «πλαστικής χειρουργικής» και την πίεση για ανάπτυξη (growth) έναντι της υπευθυνότητας.
Γιατί έχει σημασία αυτή η δίκη;
Η συγκεκριμένη δίκη θεωρείται ιδιαίτερα κρίσιμη, διότι το αποτέλεσμά της αναμένεται να καθορίσει την τύχη εκατοντάδων άλλων παρόμοιων αγωγών που έχουν κατατεθεί από οικογένειες και σχολικές περιφέρειες σε όλες τις ΗΠΑ. Αν το δικαστήριο δεχτεί ότι το Instagram είναι σχεδιαστικά εθιστικό και επικίνδυνο, οι συνέπειες για το επιχειρηματικό μοντέλο της Meta – και ολόκληρου του διαδικτύου – θα είναι σεισμικές.
Προς το παρόν, η δήλωση του Μοσερί ότι 16 ώρες οθόνης δεν συνιστούν εθισμό, παραμένει μια από τις πιο συζητημένες και αμφιλεγόμενες στιγμές της δίκης, αναδεικνύοντας το τεράστιο χάσμα ανάμεσα στον τρόπο που η Big Tech αντιλαμβάνεται τα προϊόντα της και στην πραγματικότητα που βιώνουν εκατομμύρια οικογένειες.
