Σε μια απόφαση-σταθμό που αναδιατάσσει πλήρως τον χάρτη των social media στην Ευρώπη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προχώρησε σήμερα στην πιο επιθετική ρυθμιστική παρέμβαση που έχει καταγραφεί μέχρι στιγμής στον ψηφιακό κόσμο.
Βάζοντας στο στόχαστρο τον πυρήνα της λειτουργίας του TikTok, η Κομισιόν απαιτεί από την ByteDance να απενεργοποιήσει άμεσα τα χαρακτηριστικά που προάγουν τον εθισμό των χρηστών, συμπεριλαμβανομένης της αέναης κυλιόμενης ροής (infinite scroll) και του μηχανισμού αυτόματων προτάσεων.
Η κίνηση αυτή δεν αποτελεί κεραυνό εν αιθρία, αλλά την κορύφωση μιας μακράς έρευνας βάσει του Νόμου για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA). Οι Βρυξέλλες φαίνεται πως εξάντλησαν την υπομονή τους απέναντι στις πρακτικές σχεδιασμού που, σύμφωνα με τα πορίσματα, εκμεταλλεύονται τις γνωστικές αδυναμίες των χρηστών και κυρίως των ανηλίκων.
Το τέλος του «For You» όπως το ξέραμε
Η καρδιά της απόφασης χτυπάει στο πιο αναγνωρίσιμο χαρακτηριστικό της εφαρμογής: την ενότητα For You. Ο αλγόριθμος που σερβίρει περιεχόμενο πριν καν ο χρήστης συνειδητοποιήσει τι θέλει να δει, χαρακτηρίζεται πλέον από την ΕΕ ως «συστημικός κίνδυνος» για τη δημόσια υγεία.
Σύμφωνα με το σκεπτικό της απόφασης, ο συνδυασμός του infinite scroll με την αυτόματη αναπαραγωγή βίντεο δημιουργεί το λεγόμενο "rabbit hole effect". Ο χρήστης χάνει την αίσθηση του χρόνου και βυθίζεται σε μια παθητική κατανάλωση περιεχομένου, η οποία έχει συνδεθεί άμεσα με φαινόμενα διάσπασης προσοχής, άγχους και ψηφιακής εξάρτησης.
Η ΕΕ ουσιαστικά ζητά από το TikTok να μετατραπεί σε μια εφαρμογή όπου ο χρήστης θα έχει τον ενεργό έλεγχο της πλοήγησης και όχι το αντίστροφο. Αυτό πρακτικά σημαίνει:
- Κατάργηση της αυτόματης φόρτωσης νέων βίντεο (ο χρήστης θα πρέπει να κάνει ενέργεια για να δει το επόμενο).
- Ριζική αλλαγή στον τρόπο λειτουργίας του αλγορίθμου συστάσεων, ώστε να μην βασίζεται αποκλειστικά στη μέγιστη χρονική δέσμευση.
- Υποχρεωτική επιλογή για χρονολογική ροή περιεχομένου χωρίς αλγοριθμική παρέμβαση ως προεπιλογή.
Το τελεσίγραφο της Κομισιόν και οι κυρώσεις
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αξιοποιώντας τα εργαλεία του DSA, έδωσε στην κινεζική πλατφόρμα ελάχιστο χρονικό περιθώριο συμμόρφωσης. Εάν η ByteDance δεν προχωρήσει στις απαραίτητες τεχνικές τροποποιήσεις εντός 24 ωρών για τα προσωρινά μέτρα και εντός λίγων εβδομάδων για τις μόνιμες αλλαγές, αντιμετωπίζει πρόστιμα που ζαλίζουν.
Ο κανονισμός προβλέπει κυρώσεις που αγγίζουν το 6% του παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών της εταιρείας. Για έναν κολοσσό όπως η ByteDance, αυτό μεταφράζεται σε δισεκατομμύρια ευρώ. Ακόμη πιο σοβαρή, όμως, είναι η απειλή της προσωρινής αναστολής λειτουργίας της υπηρεσίας εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εάν κριθεί ότι η πλατφόρμα συνεχίζει να θέτει σε κίνδυνο την ψυχική υγεία των ευρωπαίων πολιτών.
Η στόχευση στα «Dark Patterns»
Οι αναλυτές της ψηφιακής αγοράς επισημαίνουν ότι η απόφαση αυτή σηματοδοτεί τη μετάβαση από τη θεωρητική ρύθμιση στην πρακτική επιβολή κανόνων σχεδιασμού. Ο όρος "Dark Patterns" κυριαρχεί στο κείμενο της Επιτροπής.
Πρόκειται για τεχνικές διεπαφής χρήστη (UI) που έχουν κατασκευαστεί σκόπιμα για να χειραγωγούν την επιλογή και να παρακάμπτουν την αυτονομία του ατόμου. Το infinite scroll θεωρείται ο «βασιλιάς» αυτών των μοτίβων, καθώς δεν προσφέρει κανένα φυσικό σημείο διακοπής, αναγκάζοντας τον εγκέφαλο να αναζητά συνεχώς την επόμενη έκκριση ντοπαμίνης.
Η ΕΕ υποστηρίζει ότι το επιχειρηματικό μοντέλο που βασίζεται στην προσοχή δεν μπορεί να λειτουργεί εις βάρος της ασφάλειας των χρηστών. Η συγκεκριμένη υπόθεση δημιουργεί ένα τεράστιο δεδικασμένο που αναμένεται να επηρεάσει άμεσα και άλλες πλατφόρμες που έχουν υιοθετήσει παρόμοιες τακτικές, όπως τα Instagram Reels και τα YouTube Shorts.
Η αντίδραση της αγοράς και το μέλλον
Η είδηση έχει ήδη προκαλέσει αναταραχή στους κύκλους των δημιουργών περιεχομένου και των διαφημιστών. Το TikTok, χωρίς τον εθιστικό αλγόριθμό του, είναι μια διαφορετική πλατφόρμα. Η οργανική απήχηση (virality) που βασιζόταν στην ταχύτατη κατανάλωση βίντεο θα περιοριστεί δραματικά, αλλάζοντας τα δεδομένα για το influencer marketing.
Από την πλευρά της ByteDance, αναμένονται νομικές κινήσεις, ωστόσο η ευρωπαϊκή νομοθεσία είναι ξεκάθαρη και αυστηρή. Η εταιρεία βρίσκεται πλέον μπροστά σε ένα υπαρξιακό δίλημμα για την ευρωπαϊκή της παρουσία: ή θα επανασχεδιάσει το προϊόν της χάνοντας το βασικότερο πλεονέκτημά του, ή θα αποχωρήσει από μια αγορά 450 εκατομμυρίων χρηστών.
Η 6η Φεβρουαρίου 2026 καταγράφεται ως η ημερομηνία που η Ευρώπη αποφάσισε να τραβήξει την πρίζα στην «ψηφιακή ντοπαμίνη», θέτοντας τα όρια μεταξύ ψυχαγωγίας και ψυχολογικής χειραγώγησης. Το ερώτημα που παραμένει είναι πώς θα μοιάζει το διαδίκτυο την επόμενη μέρα, όταν οι εφαρμογές θα σταματήσουν να «σκέφτονται» αντί για εμάς.
