Μια διεθνής ερευνητική ομάδα υπό την καθοδήγηση του Πανεπιστημίου McGill στον Καναδά ανέπτυξε έναν πειραματικό βιολογικό υπολογιστή που αξιοποιεί ζωντανά βακτήρια για την επίλυση σύνθετων μαθηματικών προβλημάτων. Το σύστημα αποτελεί καρπό εικοσαετούς συνεργασίας ιδρυμάτων από τον Καναδά, την Ευρώπη, το Ηνωμένο Βασίλειο και την Αυστραλία, ενώ χρησιμοποιεί τα βακτήρια Escherichia coli και Vibrio natriegens μέσα σε ένα μικρορευστοϊκό chip για να εξερευνά εκατομμύρια πιθανές λύσεις ταυτόχρονα.
Σε αντίθεση με τους συμβατικούς ηλεκτρονικούς υπολογιστές που βασίζονται σε τρανζίστορ για να επεξεργάζονται εντολές σειριακά ή μέσω ενός σταθερού αριθμού πυρήνων, η προσέγγιση των ερευνητών επιτρέπει στους βιολογικούς «επεξεργαστές» να πολλαπλασιάζονται κατά τη διάρκεια του υπολογισμού. Η φυσική διαίρεση των βακτηρίων αυξάνει εκθετικά τον αριθμό των υπολογιστικών μονάδων ανάλογα με το μέγεθος του προβλήματος, προσφέροντας ένα θεωρητικό πλεονέκτημα σε ταχύτητα και ενεργειακή απόδοση για κατηγορίες προβλημάτων που απαιτούν τεράστιους πόρους από το κλασικό υλικό.
Η αρχιτεκτονική του μικρορευστοϊκού δικτύου και οι βιολογικές λογικές πύλες
Για να μετατρέψουν ένα αφηρημένο μαθηματικό πρόβλημα σε φυσικό περιβάλλον πλοήγησης, οι επιστήμονες επέλεξαν το κλασικό πρόβλημα αθροίσματος υποσυνόλων (Subset Sum Problem). Σε ένα απλό παράδειγμα με τους αριθμούς 2, 5, 9 και 11, ο στόχος είναι να βρεθούν οι συνδυασμοί που δίνουν άθροισμα 16, δηλαδή οι 5 + 11 και 2 + 5 + 9. Όταν όμως το σύνολο αυξάνεται στους 100 αριθμούς, οι πιθανοί συνδυασμοί ξεπερνούν το ένα εννεάκις εκατομμύριο, καθιστώντας τη σειριακή αναζήτηση πρακτικά αδύνατη.
Η ομάδα κατασκεύασε αρχικά ένα καλούπι πυριτίου υψηλής ακρίβειας και το χρησιμοποίησε για να διαμορφώσει ένα δίκτυο μικροσκοπικών καναλιών από πολυδιμεθυλοσιλοξάνιο (PDMS), ένα διαφανές, διαπερατό στο οξυγόνο πολυμερές σιλικόνης, το οποίο σφραγίστηκε πάνω σε γυάλινο υπόστρωμα. Μέσα σε αυτόν τον κλειστό λαβύρινθο, ειδικά σχεδιασμένες διακλαδώσεις λειτουργούν ως λογικές πύλες, όπου κάθε βακτήριο μπορεί να ακολουθήσει μία από δύο διαδρομές που αντιστοιχούν στην απόφαση να συμπεριληφθεί ή να αποκλειστεί ένας αριθμός από το τελικό άθροισμα.
Καθώς χιλιάδες βακτήρια κολυμπούν ταυτόχρονα μέσα στο δίκτυο, εξερευνούν παράλληλα διαφορετικούς συνδυασμούς χωρίς να έχουν επίγνωση της διεργασίας, ακολουθώντας απλώς τη γεωμετρία των καναλιών. Στο τέλος του κυκλώματος, οι έξοδοι αντιπροσωπεύουν τα πιθανά αθροίσματα και οι ερευνητές χρησιμοποιούν αυτοματοποιημένη ανάλυση εικόνας για να καταγράψουν τις διαδρομές που οδήγησαν στις έγκυρες λύσεις, ρυθμίζοντας παράλληλα τη θερμοκρασία του τσιπ ώστε να ελέγχουν τον ρυθμό ανάπτυξης και να αποτρέπουν τον συνωστισμό.
Ο πολλαπλασιασμός των βακτηρίων ως μηχανισμός παράλληλου υπολογισμού
Η ουσιαστική καινοτομία της μελέτης δεν έγκειται απλώς στη χρήση βιολογικών παραγόντων για παράλληλους υπολογισμούς, κάτι που έχει δοκιμαστεί στο παρελθόν με μοριακούς κινητήρες, αλλά στην ικανότητα των βακτηρίων να αναπαράγονται εν κινήσει. Όπως εξηγεί ο Dan Nicolau, καθηγητής Βιομηχανικής στο McGill και επικεφαλής συγγραφέας της έρευνας, ενώ οι σύγχρονοι ηλεκτρονικοί υπολογιστές εκτελούν εκατομμύρια πράξεις το δευτερόλεπτο με ένα τσιπ, η βακτηριακή διαίρεση επιτρέπει σε ένα εκατομμύριο «τσιπ» να εργάζονται ταυτόχρονα, αντισταθμίζοντας τη χαμηλότερη ταχύτητα κάθε μεμονωμένου οργανισμού.
Στα πειράματα χρησιμοποιήθηκαν δύο είδη βακτηρίων, το Escherichia coli, το οποίο λειτούργησε κυρίως ως πιο αργό μέτρο σύγκρισης, και το Vibrio natriegens, που υπό ευνοϊκές συνθήκες διπλασιάζει τον πληθυσμό του κάθε 9 έως 12 λεπτά. Σε ένα πείραμα διάρκειας περίπου 26 λεπτών, το V. natriegens ολοκλήρωσε δύο κύκλους διπλασιασμού, με τους ερευνητές να παρατηρούν άμεσα τη διαίρεση μέσα στα κανάλια και να καταγράφουν περισσότερα βακτήρια στην έξοδο του δικτύου από όσα είχαν εισέλθει.
Η ομάδα έλυσε με επιτυχία προβλήματα αθροίσματος υποσυνόλων έως και επτά αριθμών, διατηρώντας χαμηλά ποσοστά σφάλματος πλοήγησης στις ευθείες διακλαδώσεις (1,3% για το E. coli και μόλις 0,3% για το V. natriegens). Παράλληλα, δοκιμάστηκαν μεγαλύτερα, ειδικά δομημένα δίκτυα με έως και 200 επαναλαμβανόμενες τιμές της μονάδας, όπου η έκδοση των 100 τιμών κωδικοποιούσε 2.100 πιθανά υποσύνολα με 101 διακριτά αθροίσματα, αποδεικνύοντας τη φυσική κλιμάκωση του τσιπ χωρίς ωστόσο να επιλύει ακόμη αυθαίρετα προβλήματα 100 διαφορετικών αριθμών.
Πρακτικοί περιορισμοί και προοπτικές σε κρυπτογραφία και μοριακή βιολογία
Οι δημιουργοί του συστήματος διευκρινίζουν ότι ο βιολογικός υπολογιστής δεν προορίζεται να αντικαταστήσει τους κλασικούς ή τους κβαντικούς υπολογιστές, αλλά να λειτουργήσει ως ένα οικονομικό και ενεργειακά αποδοτικό εργαλείο για εξειδικευμένα προβλήματα βελτιστοποίησης, κρυπτογραφίας, τεχνητής νοημοσύνης και μοριακής βιολογίας. Ο Nicolau αναφέρει χαρακτηριστικά τη χαρτογράφηση της δομής των πρωτεϊνών, σημειώνοντας ότι τα σημερινά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης βασίζονται σε εκτιμήσεις από διαθέσιμα ιστορικά δεδομένα, ενώ η βιολογική υπολογιστική στοχεύει στην άμεση επίλυση των προβλημάτων.
Προς το παρόν, η τεχνολογία παραμένει σε πειραματικό στάδιο απόδειξης της αρχής λειτουργίας (proof of concept) και οι εκτιμήσεις για ανώτερη ταχύτητα σε μεγάλη κλίμακα στηρίζονται εν μέρει σε θεωρητικά μοντέλα. Για να περάσει το σύστημα σε πραγματικές εφαρμογές, οι ερευνητές καλούνται να ξεπεράσουν προκλήσεις όπως τα σφάλματα πλοήγησης, η διαθεσιμότητα θρεπτικών συστατικών και η πολυπλοκότητα κατασκευής των μικρορευστικών δικτύων, εξετάζοντας ήδη λύσεις όπως προγραμματιζόμενες διακλαδώσεις, τρισδιάστατα κανάλια και γενετικά τροποποιημένα βακτήρια με βελτιωμένη κινητικότητα.
Διαβάστε επίσης