«Φρένο» στη σπατάλη της μόδας: Παράνομη η καταστροφή του στοκ από τον Ιούλιο 2026
Η αντίστροφη μέτρηση για μια από τις πιο ουσιαστικές παρεμβάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα της βιωσιμότητας έχει ήδη ξεκινήσει. Με μια απόφαση που αλλάζει ριζικά τον χάρτη της βιομηχανίας της μόδας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε και επίσημα την απαγόρευση της καταστροφής απούλητων ενδυμάτων και υποδημάτων. Από τις 19 Ιουλίου 2026, οι μεγάλοι «παίκτες» της αγοράς θα κληθούν να σταματήσουν την πρακτική της καύσης ή της υγειονομικής ταφής ολοκαίνουργιων προϊόντων, μια συνήθεια που έχει κοστίσει ακριβά στο περιβάλλον τα τελευταία χρόνια.
Η νέα νομοθεσία, η οποία εντάσσεται στον ευρύτερο Κανονισμό για τον Οικολογικό Σχεδιασμό (Ecodesign for Sustainable Products Regulation - ESPR), έρχεται να αντιμετωπίσει ένα παράλογο φαινόμενο: την παραγωγή προϊόντων που δεν φτάνουν ποτέ στον καταναλωτή, αλλά καταλήγουν στα σκουπίδια. Οι Βρυξέλλες στέλνουν ένα ξεκάθαρο μήνυμα πως η κυκλική οικονομία δεν είναι πλέον προαιρετική επιλογή, αλλά νομική υποχρέωση.
Οι αριθμοί της ντροπής
Για να αντιληφθεί κανείς το μέγεθος του προβλήματος, αρκεί να κοιτάξει τα στατιστικά στοιχεία που συνοδεύουν τη νέα οδηγία. Κάθε χρόνο στην Ευρώπη, εκτιμάται ότι καταστρέφονται από 4% έως 9% των αδιάθετων κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων πριν καν φορεθούν. Αυτή η πρακτική δεν αποτελεί μόνο οικονομική αιμορραγία, αλλά και περιβαλλοντικό έγκλημα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Επιτροπής, η καταστροφή αυτών των προϊόντων παράγει περίπου 5,6 εκατομμύρια τόνους CO2 ετησίως. Για να γίνει αντιληπτή η κλίμακα, το νούμερο αυτό ισοδυναμεί σχεδόν με τις καθαρές εκπομπές ολόκληρης της Σουηδίας για το 2021. Η βιομηχανία της μόδας, και ειδικότερα το μοντέλο της «γρήγορης μόδας», έχει κατηγορηθεί πολλάκις για υπερπαραγωγή και έλλειψη σεβασμού προς τους φυσικούς πόρους. Το νέο πλαίσιο έρχεται να διορθώσει ακριβώς αυτή την στρέβλωση, αναγκάζοντας τις εταιρείες να σχεδιάζουν καλύτερα και να διαχειρίζονται τα αποθέματά τους με υπευθυνότητα.
Τι προβλέπει ο νέος κανονισμός
Ο πυρήνας της νέας νομοθεσίας είναι η ρητή απαγόρευση της καταστροφής απούλητων ειδών ένδυσης, αξεσουάρ και υποδημάτων. Ωστόσο, η εφαρμογή του μέτρου θα γίνει κλιμακωτά, δίνοντας χρόνο προσαρμογής στις επιχειρήσεις ανάλογα με το μέγεθός τους:
- Μεγάλες Επιχειρήσεις: Για τους κολοσσούς του κλάδου, η απαγόρευση τίθεται σε ισχύ από τις 19 Ιουλίου 2026. Αυτό σημαίνει ότι έχουν λιγότερο από ενάμιση χρόνο για να αναδιαρθρώσουν πλήρως την εφοδιαστική τους αλυσίδα.
- Μεσαίες Επιχειρήσεις: Για τις εταιρείες μεσαίου μεγέθους, προβλέπεται μια περίοδος χάριτος. Η απαγόρευση για αυτές αναμένεται να εφαρμοστεί από τις 19 Ιουλίου 2030, δίνοντάς τους ένα χρονικό περιθώριο έξι ετών από την αρχική έναρξη ισχύος του ESPR.
- Μικρές και Πολύ Μικρές Επιχειρήσεις: Προς το παρόν, οι μικρές επιχειρήσεις εξαιρούνται από την απαγόρευση, καθώς η ΕΕ αναγνωρίζει ότι δεν διαθέτουν τους πόρους για άμεση συμμόρφωση, αν και ενθαρρύνονται να ακολουθήσουν παρόμοιες πρακτικές.
Διαφάνεια: Τέλος στα κρυμμένα μυστικά
Πέρα από την απαγόρευση της καταστροφής, το νέο πλαίσιο φέρνει στο φως και τα δεδομένα των εταιρειών. Οι επιχειρήσεις θα υποχρεούνται πλέον να δημοσιεύουν ετήσια στοιχεία σχετικά με τον όγκο των αδιάθετων προϊόντων που απορρίπτουν, καθώς και τους λόγους για τους οποίους προβαίνουν σε αυτή την ενέργεια.
Αυτή η υποχρέωση διαφάνειας έχει διπλό στόχο: αφενός να εκθέσει τις εταιρείες που συνεχίζουν να παράγουν αλόγιστα χωρίς να έχουν εξασφαλίσει τη διάθεση των προϊόντων τους, και αφετέρου να δώσει στους καταναλωτές και τους επενδυτές τα εργαλεία για να κρίνουν την περιβαλλοντική υπευθυνότητα κάθε brand. Η εποχή που οι αποθήκες άδειαζαν κρυφά σε χωματερές τρίτων χωρών ή σε αποτεφρωτήρες φαίνεται να περνάει ανεπιστρεπτί.
Από τα σκουπίδια στην επαναχρησιμοποίηση
Η λογική πίσω από την απαγόρευση είναι η προώθηση εναλλακτικών λύσεων. Αντί η εύκολη λύση να είναι η καταστροφή, οι εταιρείες καλούνται να στραφούν σε:
- Δωρεές: Ενίσχυση φιλανθρωπικών οργανώσεων και κοινωνικών δομών.
- Ανακατασκευή: Μεταποίηση των ρούχων ώστε να ξαναμπούν στην αγορά.
- Ανακύκλωση: Ως έσχατη λύση, τα υλικά πρέπει να ανακυκλώνονται για την παραγωγή νέων ινών, αντί να καταλήγουν σε χωματερές.
Φυσικά, η νομοθεσία προβλέπει συγκεκριμένες εξαιρέσεις. Η καταστροφή θα επιτρέπεται μόνο σε ειδικές περιπτώσεις, όπως για λόγους υγείας και ασφάλειας (π.χ. μολυσμένα προϊόντα), ή αν τα προϊόντα είναι κατεστραμμένα σε βαθμό που δεν μπορούν να επισκευαστούν. Ωστόσο, αυτές οι περιπτώσεις θα πρέπει να τεκμηριώνονται επαρκώς.
Η επόμενη μέρα για τη βιομηχανία μόδας
Η απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεν είναι κεραυνός εν αιθρία, αλλά το φυσικό επακόλουθο της Πράσινης Συμφωνίας (Green Deal). Παράλληλα με το Ψηφιακό Διαβατήριο Προϊόντος (Digital Product Passport), το οποίο θα παρέχει πληροφορίες για τη βιωσιμότητα κάθε ρούχου, η ΕΕ δημιουργεί ένα πλέγμα κανόνων που καθιστά το μοντέλο του "take-make-waste" (παίρνω-φτιάχνω-πετάω) ασύμφορο.
Οι εταιρείες καλούνται τώρα να επενδύσουν σε συστήματα καλύτερης πρόβλεψης της ζήτησης, ώστε να μην παράγουν πλεονάσματα, και να βελτιώσουν τις διαδικασίες επιστροφών. Το στοίχημα είναι μεγάλο, αλλά αναγκαίο. Αν η βιομηχανία της μόδας θέλει να επιβιώσει σε έναν πλανήτη με πεπερασμένους πόρους, η καταστροφή καινούργιων ρούχων πρέπει να αντιμετωπίζεται ως αποτυχία σχεδιασμού και όχι ως μέρος του επιχειρηματικού μοντέλου.
