Ένα εσωτερικό έγγραφο που διέρρευσε από τα γραφεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αποκαλύπτει μια δραματική αλλαγή στάσης στη Γηραιά Ήπειρο. Για δεκαετίες, η Ευρώπη λειτουργούσε ως ο «ήσυχος» ρυθμιστής της αγοράς, ο νομοθέτης που επέβαλλε πρόστιμα. Πλέον, όμως, οι Βρυξέλλες εξετάζουν το ενδεχόμενο να περάσουν στην αντεπίθεση, μετατρέποντας τη βιομηχανική τους ισχύ σε γεωπολιτικό όπλο. Και ο στόχος δεν είναι η Κίνα, αλλά ο παραδοσιακός σύμμαχος: οι ΗΠΑ.
Σύμφωνα με ρεπορτάζ της Wall Street Journal, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι χαρτογραφούν αυτό που οι ίδιοι αποκαλούν «εφιαλτικό σενάριο»: μια συνθήκη όπου η Ουάσιγκτον, υπό μια νέα, πιο απομονωτική ηγεσία, θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει την τεχνολογική της κυριαρχία για να εκβιάσει ή να παραγκωνίσει την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ο φόβος του τεχνολογικού αποκλεισμού
Η ανησυχία στις Βρυξέλλες είναι βαθιά και συγκεκριμένη. Η Ευρώπη έχει συνειδητοποιήσει την τρομακτική εξάρτησή της από την αμερικανική τεχνολογία. Από τις υπηρεσίες Cloud της Amazon και της Microsoft μέχρι τα chips τεχνητής νοημοσύνης της Nvidia, η ευρωπαϊκή οικονομία λειτουργεί με «καύσιμα» που εισάγονται από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού.
Το σενάριο που εξετάζεται στο έγγραφο περιγράφει μια κατάσταση όπου οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να διακόψουν την πρόσβαση της Ευρώπης σε αυτές τις κρίσιμες τεχνολογίες. Είτε λόγω εμπορικών διαφορών, είτε ως μέσο πολιτικής πίεσης, ένας τέτοιος αποκλεισμός θα παρέλυε την ευρωπαϊκή βιομηχανία. Μέχρι πρότινος, η απάντηση της ΕΕ θα περιοριζόταν στη διπλωματία. Τώρα, όμως, στο τραπέζι πέφτει η στρατηγική των αντιποίνων.
ASML: Ο «άσσος στο μανίκι» της Ευρώπης
Εδώ εισέρχεται στην εξίσωση η ASML. Η ολλανδική εταιρεία είναι πρακτικά το μονοπώλιο πάνω στο οποίο στηρίζεται όλη η σύγχρονη ψηφιακή οικονομία. Η ASML κατασκευάζει τα μοναδικά μηχανήματα λιθογραφίας υπεριώδους ακτινοβολίας (EUV) στον κόσμο. Χωρίς αυτά τα μηχανήματα, κανείς – ούτε η TSMC στην Ταϊβάν, ούτε η Samsung, ούτε η Intel – δεν μπορεί να κατασκευάσει τα προηγμένα μικροτσίπ που απαιτούνται για smartphones, στρατιωτικά συστήματα και κέντρα δεδομένων AI.
Το σχέδιο που αποκαλύφθηκε προτείνει το εξής: Εάν οι ΗΠΑ προσπαθήσουν να «στραγγαλίσουν» τεχνολογικά την Ευρώπη, η ΕΕ θα μπορούσε να απαγορεύσει την εξαγωγή εξοπλισμού ή ανταλλακτικών της ASML προς αμερικανικά συμφέροντα. Ακόμη πιο κρίσιμα, θα μπορούσε να απαγορεύσει τη συντήρηση των υπαρχόντων μηχανημάτων. Μια τέτοια κίνηση θα «πάγωνε» την παραγωγή ημιαγωγών παγκοσμίως, προκαλώντας τεράστιο πλήγμα και στην αμερικανική βιομηχανία.
Αλλαγή δόγματος: Από την «αυτονομία» στην «επιθετικότητα»
Η αποκάλυψη αυτή σηματοδοτεί το τέλος της αθωότητας για την ευρωπαϊκή τεχνολογική πολιτική. Μέχρι σήμερα, οι συζητήσεις περί «στρατηγικής αυτονομίας» αφορούσαν κυρίως την ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής (όπως το European Chips Act). Το νέο δόγμα είναι σαφώς πιο επιθετικό. Αναγνωρίζει ότι η ΕΕ δεν μπορεί να ανταγωνιστεί άμεσα τις ΗΠΑ στο Cloud ή στο Software, αλλά μπορεί να χρησιμοποιήσει τα «σημεία συμφόρησης» της παγκόσμιας εφοδιαστικής αλυσίδας που ελέγχει.
Είναι μια τακτική που θυμίζει Ψυχρό Πόλεμο, προσαρμοσμένη στα δεδομένα της Σίλικον Βάλεϊ. Οι ΗΠΑ έχουν ήδη χρησιμοποιήσει την ASML ως εργαλείο εξωτερικής πολιτικής, πιέζοντας την Ολλανδία να σταματήσει τις πωλήσεις στην Κίνα. Οι Βρυξέλλες φαίνεται πως πήραν το μάθημά τους: όποιος ελέγχει τη ροή της τεχνολογίας, ελέγχει τις εξελίξεις.
Ο παράγοντας Trump και η επόμενη μέρα
Δεν είναι τυχαίο ότι αυτές οι συζητήσεις γίνονται τώρα. Η πιθανότητα επιστροφής μιας πιο σκληροπυρηνικής πολιτικής «America First» από τις ΗΠΑ έχει σημάνει συναγερμό στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι φοβούνται ότι σε έναν νέο εμπορικό πόλεμο, οι ΗΠΑ δεν θα διστάσουν να χρησιμοποιήσουν την τεχνολογική τους υπεροχή ως μοχλό πίεσης, αγνοώντας τις παραδοσιακές συμμαχίες.
Το έγγραφο αναφέρει επίσης την ανάγκη για ριζική αναθεώρηση των κανόνων συγχωνεύσεων στην ΕΕ, ώστε να επιτραπεί η δημιουργία ευρωπαϊκών «γιγάντων» στις τηλεπικοινωνίες και την αμυντική βιομηχανία, ικανών να σταθούν απέναντι στους αμερικανικούς κολοσσούς.
Ένα παιχνίδι υψηλού ρίσκου
Η στρατηγική αυτή εμπεριέχει τεράστιους κινδύνους. Η μετατροπή της ASML σε γεωπολιτικό όπλο θα μπορούσε να οδηγήσει σε αντίποινα που θα έβλαπταν ανεπανόρθωτα την ευρωπαϊκή οικονομία. Ωστόσο, το μήνυμα που στέλνουν οι Βρυξέλλες είναι σαφές: Η Ευρώπη αρνείται να είναι απλώς ο «πελάτης» ή το «θύμα» στον παγκόσμιο τεχνολογικό χάρτη.
Διαθέτει, έστω και σε έναν τομέα, το απόλυτο πλεονέκτημα και όπως δείχνουν οι διαρροές, είναι πλέον διατεθειμένη να το χρησιμοποιήσει, αν νιώσει ότι απειλείται η κυριαρχία της. Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν θα υπάρξει ένταση στις διατλαντικές σχέσεις, αλλά πόσο προετοιμασμένες είναι οι δύο πλευρές για μια σύγκρουση στον τομέα της τεχνολογίας.
