Ο ουρανός πάνω από την Αλάσκα μετατράπηκε πρόσφατα σε ένα τεράστιο επιστημονικό εργαστήριο, καθώς η NASA ολοκλήρωσε με επιτυχία μια σειρά από κρίσιμες εκτοξεύσεις πυραύλων. Στόχος δεν ήταν απλώς η παρατήρηση του εντυπωσιακού Βόρειου Σέλαος, αλλά η αποκωδικοποίηση της «σκοτεινής» του πλευράς και η χαρτογράφηση των αόρατων ηλεκτρικών ρευμάτων που περιβάλλουν τον πλανήτη μας.
Μέσα στο πρώτο δεκαήμερο του Φεβρουαρίου 2026, από το Ερευνητικό Πεδίο Poker Flat κοντά στο Φέρμπανκς, εκτοξεύτηκαν πύραυλοι στο πλαίσιο δύο ξεχωριστών, αλλά συμπληρωματικών αποστολών: της BADASS και της GNEISS. Οι επιστήμονες ευελπιστούν ότι τα δεδομένα που συλλέχθηκαν θα αλλάξουν όσα γνωρίζουμε για την αλληλεπίδραση της Γης με το Διάστημα.
Το αίνιγμα του «Μαύρου Σέλαος» (Black Aurora)
Η πρώτη αποστολή, με το ευφάνταστο ακρωνύμιο BADASS (Black and Diffuse Auroral Science Surveyor), εστίασε σε ένα παράδοξο φαινόμενο: το «Μαύρο Σέλας». Ενώ οι περισσότεροι κυνηγοί του φαινομένου αναζητούν τις φωτεινές, χρωματιστές κορδέλες στον ουρανό, η επιστημονική ομάδα της NASA έψαχνε για το αντίθετο: σκοτεινά κενά, τρύπες και δίνες που εμφανίζονται μέσα στη διάχυτη λάμψη.
Σύμφωνα με την Marilia Samara, επικεφαλής της αποστολής από το Κέντρο Διαστημικών Πτήσεων Goddard της NASA, το «Μαύρο Σέλας» αποτελεί ουσιαστικά το αντίθετο φαινόμενο. Ενώ το συνηθισμένο Σέλας δημιουργείται όταν ηλεκτρόνια από το Διάστημα πέφτουν βροχή στην ατμόσφαιρα και συγκρούονται με αέρια εκπέμποντας φως, στο Μαύρο Σέλας συμβαίνει κάτι περίεργο: τα ηλεκτρόνια δεν πέφτουν, αλλά εκτοξεύονται προς τα έξω, προς το Διάστημα.
Αυτή η «αναστροφή» της ροής αφήνει πίσω της σκοτεινά μπαλώματα στον ουρανό. Η αποστολή BADASS, η οποία στέφθηκε με επιτυχία στις 9 Φεβρουαρίου, κατέγραψε δεδομένα για να απαντήσει στο ερώτημα: Τι προκαλεί αυτή την ξαφνική αλλαγή κατεύθυνσης στα ηλεκτρικά φορτία;
Μια «Αξονική Τομογραφία» στον ουρανό
Λίγες ώρες αργότερα, η σκυτάλη πέρασε στην αποστολή GNEISS (Geophysical Non-Equilibrium Ionospheric System Science). Εδώ, η προσέγγιση ήταν εντελώς διαφορετική και θύμιζε ιατρική διαδικασία. Η επικεφαλής ερευνήτρια Kristina Lynch από το Dartmouth College παρομοίασε την αποστολή με μια «αξονική τομογραφία» (CT scan) της ιονόσφαιρας.
Για να επιτευχθεί αυτό, η NASA εκτόξευσε δύο πυραύλους σχεδόν ταυτόχρονα (με διαφορά λίγων δεκαλέπτων του δευτερολέπτου). Οι πύραυλοι πέταξαν δίπλα-δίπλα μέσα στο ίδιο σέλας, απελευθερώνοντας μικρότερα όργανα μετρήσεων. Αυτή η διάταξη επέτρεψε στους επιστήμονες να πάρουν μετρήσεις από διαφορετικά σημεία ταυτόχρονα, δημιουργώντας για πρώτη φορά μια τρισδιάστατη εικόνα των ηλεκτρικών ρευμάτων.
«Θέλουμε να καταλάβουμε πώς το ρεύμα απλώνεται προς τα κάτω στην ατμόσφαιρα», εξήγησε η Lynch. Μέχρι τώρα, οι μετρήσεις ήταν γραμμικές (από την πορεία ενός μόνο πυραύλου). Με τη μέθοδο της GNEISS, οι επιστήμονες μπορούν να δουν τον «όγκο» και τη δομή των ηλεκτρικών κυκλωμάτων που συνδέουν τη Γη με το διάστημα, ακριβώς όπως ένας γιατρός βλέπει το εσωτερικό του σώματος σε τρεις διαστάσεις.
Γιατί μας αφορά όλους;
Μπορεί οι εκτοξεύσεις να έγιναν στην παγωμένη Αλάσκα, όμως τα αποτελέσματα αφορούν την καθημερινότητά μας. Το Βόρειο Σέλας είναι η ορατή απόδειξη του Διαστημικού Καιρού. Τα ηλεκτρικά ρεύματα που μελετούν οι αποστολές BADASS και GNEISS μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές διαταραχές:
- Δίκτυα Ενέργειας: Ισχυρές γεωμαγνητικές καταιγίδες μπορούν να υπερφορτώσουν τα δίκτυα ηλεκδότησης, προκαλώντας μπλακ-άουτ.
- Δορυφόροι και GPS: Οι διαταραχές στην ιονόσφαιρα επηρεάζουν την τροχιά των δορυφόρων και την ακρίβεια των συστημάτων πλοήγησης.
- Ασφάλεια Αστροναυτών: Η κατανόηση της ακτινοβολίας είναι ζωτικής σημασίας για τα πληρώματα του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού και τις μελλοντικές αποστολές στη Σελήνη.
Οι επιτυχημένες αυτές αποστολές, που είχαν αναβληθεί το 2025 λόγω καιρικών συνθηκών, προσφέρουν τώρα έναν θησαυρό δεδομένων. Καθώς ο Ήλιος βρίσκεται στο μέγιστο του κύκλου δραστηριότητάς του, η κατανόηση αυτών των φαινομένων είναι πιο επιτακτική από ποτέ για την προστασία της τεχνολογίας μας και όχι μόνο.
