Στους ουρανούς της Μόσχας, ανάμεσα στα συνηθισμένα σμήνη που πετούν πάνω από τις πλατείες και τα πάρκα, κυκλοφορεί πλέον ένα νέο είδος πτηνού που εκ πρώτης όψεως δεν διαφέρει από τα υπόλοιπα. Ωστόσο, μια πιο προσεκτική ματιά αποκαλύπτει μια μικροσκοπική συσκευή προσδεδεμένη στο σώμα του. Αυτό το περιστέρι δεν πετάει τυχαία αναζητώντας τροφή, αλλά ακολουθεί ψηφιακές εντολές. Η ρωσική startup Neiry ανακοίνωσε πρόσφατα την επιτυχή ανάπτυξη και δοκιμή μιας τεχνολογίας που μετατρέπει ζωντανούς οργανισμούς σε «βιο-drones», ανοίγοντας ένα νέο, αμφιλεγόμενο κεφάλαιο στη σχέση βιολογίας και τεχνολογίας.
Η είδηση, που έρχεται να επιβεβαιώσει φόβους και προσδοκίες γύρω από την εξέλιξη της νευροτεχνολογίας, αφορά το πρόγραμμα ανάπτυξης διεπαφών εγκεφάλου-υπολογιστή (BCI) που επιτρέπει τον απομακρυσμένο έλεγχο πτηνών. Δεν πρόκειται για εκπαίδευση με την παραδοσιακή έννοια, αλλά για άμεση παρέμβαση στο νευρικό σύστημα του ζώου.
Το «χάκινγκ» του βιολογικού λογισμικού
Η τεχνολογία της Neiry βασίζεται στην εμφύτευση μικρο-ηλεκτροδίων απευθείας στον εγκέφαλο του περιστεριού. Μέσω μιας χειρουργικής επέμβασης, την οποία η εταιρεία περιγράφει ως «στερεοτακτική» για μέγιστη ακρίβεια, τα ηλεκτρόδια συνδέονται με συγκεκριμένα κέντρα του εγκεφάλου που σχετίζονται με την κίνηση και την επιβράβευση. Το πτηνό φέρει στην πλάτη του ένα μικροσκοπικό «σακίδιο» που περιέχει τον επεξεργαστή εντολών, μια μονάδα GPS για τον εντοπισμό θέσης και μπαταρίες που φορτίζονται εν μέρει από ηλιακά πάνελ.
Η καινοτομία —και το τρομακτικό στοιχείο της υπόθεσης— έγκειται στον τρόπο ελέγχου. Σε αντίθεση με τα μηχανικά drones που υπακούουν σε εντολές μέσω σερβομηχανισμών, το σύστημα της Neiry «πείθει» το πτηνό να στρίψει. Διεγείροντας τα κατάλληλα νευρωνικά μονοπάτια, ο χειριστής δημιουργεί στο πτηνό την αίσθηση ή την παρόρμηση ότι θέλει να κινηθεί προς τα αριστερά, δεξιά ή προς τα κάτω. Όπως αναφέρουν οι υπεύθυνοι της εταιρείας, δεν απαιτείται προηγούμενη εκπαίδευση του ζώου, καθώς «οποιοδήποτε πτηνό καθίσταται τηλεκατευθυνόμενο αμέσως μετά την επέμβαση».
Γιατί περιστέρια και όχι quadcopters;
Στην εποχή που τα drones κυριαρχούν τόσο σε εμπορικό όσο και σε στρατιωτικό επίπεδο, εύλογα αναρωτιέται κανείς ποια είναι η χρησιμότητα ενός «cyborg» περιστεριού. Η απάντηση της ρωσικής startup εστιάζει σε δύο κρίσιμους παράγοντες: την αυτονομία και την απόκρυψη.
Τα συμβατικά drones περιορίζονται δραματικά από τη διάρκεια ζωής της μπαταρίας τους, η οποία σπάνια ξεπερνά τη μισή ώρα πτήσης σε μικρά μοντέλα. Ένα περιστέρι, ωστόσο, λειτουργεί με τον μεταβολισμό του. Μπορεί να διανύσει εκατοντάδες χιλιόμετρα την ημέρα, βρίσκοντας «καύσιμα» (τροφή και νερό) στο περιβάλλον του. Αυτό καθιστά τα βιο-drones ιδανικά για αποστολές μεγάλης διάρκειας και εμβέλειας.
Επιπλέον, τίθεται το ζήτημα της παραλλαγής. Ένα μηχανικό drone είναι εύκολο να εντοπιστεί από ραντάρ ή οπτικά συστήματα και προκαλεί υποψίες μόλις γίνει αντιληπτό. Ένα περιστέρι που κάθεται σε ένα καλώδιο ή πετάει πάνω από μια στρατιωτική εγκατάσταση είναι πρακτικά «αόρατο» στα συστήματα ασφαλείας. Η φυσική του κίνηση και η εμφάνισή του το καθιστούν το τέλειο εργαλείο για διακριτική επιτήρηση.
Από τα περιστέρια στους γλάρους και τον... Homo Superior
Ο Αλεξάντερ Πανόφ, ιδρυτής της Neiry, δεν κρύβει τις φιλοδοξίες του για επέκταση του προγράμματος. Αν και τα πειράματα ξεκίνησαν με περιστέρια λόγω της αφθονίας και της ευκολίας διαχείρισής τους, η εταιρεία σχεδιάζει να εφαρμόσει την τεχνολογία και σε άλλα είδη. Αναφέρονται χαρακτηριστικά οι γλάροι και τα κοράκια, τα οποία θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την επιτήρηση παράκτιων εγκαταστάσεων ή μεγάλων θαλάσσιων εκτάσεων.
Οι δηλώσεις του Πανόφ προχωρούν ακόμη παραπέρα, αγγίζοντας τα όρια του μετανθρωπισμού. Ο ίδιος βλέπει τα πειράματα αυτά ως προπομπό για τη σύνδεση του ανθρώπινου εγκεφάλου με υπολογιστικά συστήματα, οραματιζόμενος ένα μέλλον όπου ο «Homo Superior» θα διαδρα, χωρίς εμπόδια, με την τεχνολογία σε νευρωνικό επίπεδο.
Η σκοτεινή πλευρά της καινοτομίας
Παρά τον ενθουσιασμό της εταιρείας για τα τεχνολογικά επιτεύγματα, η διεθνής κοινότητα αντιμετωπίζει την είδηση με σκεπτικισμό και ανησυχία. Το project εγείρει σοβαρά ηθικά ζητήματα σχετικά με την κακοποίηση των ζώων. Η επεμβατική φύση της διαδικασίας και η μετατροπή ενός έμβιου όντος σε απλό φορέα εξοπλισμού προκαλούν αντιδράσεις από οργανώσεις προστασίας των ζώων.
Ταυτόχρονα, οι στρατιωτικές προεκτάσεις είναι προφανείς. Αν και η Neiry προβάλλει αστικές χρήσεις, όπως η παρακολούθηση αγωγών φυσικού αερίου ή η επιθεώρηση υποδομών, η τεχνολογία αυτή έχει σαφές υπόβαθρο διπλής χρήσης. Η δυνατότητα αποστολής ενός «αθώου» πτηνού εξοπλισμένου με κάμερες ή ακόμα και μικρο-φορτία σε εχθρικό έδαφος, χωρίς να γίνει αντιληπτό, αποτελεί εφιάλτη για τα σύγχρονα συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας και ηλεκτρονικού πολέμου. Δημοσιεύματα συνδέουν ήδη την εταιρεία με χρηματοδοτήσεις που ενδέχεται να προέρχονται από κύκλους κοντά στη ρωσική κυβέρνηση, ενισχύοντας τις υποψίες για αμυντικές εφαρμογές...
