Ερευνητές ανακάλυψαν τον τύπο κυττάρου που σχετίζεται με την καλοήθη υπερπλασία προστάτη

Σύνοψη

• Επιστήμονες από το Johns Hopkins εντόπισαν έναν νέο τύπο βασικών επιθηλιακών κυττάρων (WIF1-θετικά) που συγκεντρώνεται στη μεταβατική ζώνη του προστάτη αδένα.
• Η παρουσία των κυττάρων συνδέεται άμεσα με την ανάπτυξη της καλοήθους υπερπλασίας του προστάτη (BPH), η οποία προκαλεί προβλήματα στο ουροποιητικό σύστημα εκατομμυρίων ανδρών μεγαλύτερης ηλικίας.
• Η έρευνα βασίστηκε στην υπερσύγχρονη τεχνολογία αλληλούχισης RNA μοναδικού κυττάρου,εξετάζοντας σχεδόν 130.000 μεμονωμένα κύτταρα από δέκα διαφορετικούς ασθενείς.
• Τα ευρήματα της μελέτης θέτουν τις βάσεις για νέες μεθόδους πρόληψης, διάγνωσης και θεραπείας της πάθησης.

Η ιατρική κοινότητα προσπαθούσε για δεκαετίες να κατανοήσει τους ακριβείς βιολογικούς μηχανισμούς που οδηγούν στην καλοήθη υπερπλασία του προστάτη, μια πάθηση, η οποία εμφανίζεται με αυξανόμενη συχνότητα καθώς οι άνδρες μεγαλώνουν. Το βασικό ερώτημα που παρέμενε αναπάντητο αφορούσε την τάση της υπερπλασίας να αναπτύσσεται σχεδόν αποκλειστικά σε μια συγκεκριμένη ανατομική περιοχή του αδένα, γνωστή ως μεταβατική ζώνη, ενώ άλλες περιοχές παραμένουν πρακτικά ανεπηρέαστες. 

Ερευνητές από το Johns Hopkins Sidney Kimmel Comprehensive Cancer Center προχώρησαν σε μια σημαντική ανακάλυψη, εντοπίζοντας έναν διακριτό τύπο προστατικού κυττάρου που πιθανότατα κρύβεται πίσω από αυτό το ιατρικό μυστήριο και ευθύνεται για τη διόγκωση του ιστού.

Για να προσεγγίσουν το πρόβλημα με τη μέγιστη δυνατή ακρίβεια, οι επιστήμονες αξιοποίησαν την τεχνολογία αλληλούχισης RNA μοναδικού κυττάρου, μια προηγμένη μέθοδο που επιτρέπει τον λεπτομερή έλεγχο της γονιδιακής έκφρασης σε ατομικό επίπεδο. Η ερευνητική ομάδα, υπό την καθοδήγηση του Vasan Yegnasubramanian και του Rulin Wang, ανέλυσε μη καρκινικό ιστό που συλλέχθηκε από δέκα άνδρες οι οποίοι υποβλήθηκαν σε χειρουργική επέμβαση. 

Εξετάζοντας δείγματα από τις τρεις κύριες ζώνες του προστάτη (περιφερική, κεντρική και μεταβατική),χαρτογράφησαν ποια γονίδια είναι ενεργοποιημένα ή απενεργοποιημένα σε σχεδόν 130.000 μεμονωμένα κύτταρα. Κατά τη διάρκεια αυτής της εξαιρετικά απαιτητικής διαδικασίας ανάλυσης δεδομένων, οι ερευνητές επικεντρώθηκαν στα βασικά επιθηλιακά κύτταρα που σχηματίζουν την επένδυση του αδένα, ανακαλύπτοντας τέσσερις διακριτούς τύπους, εκ των οποίων ο ένας παρουσίαζε ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Ο νέος αυτός τύπος κυττάρου χαρακτηρίζεται από την υψηλή έκφραση του γονιδίου WIF1 και εντοπίζεται σε πολύ μεγάλες συγκεντρώσεις γύρω από την ουρήθρα, ακριβώς στο σημείο όπου αναπτύσσεται συνήθως η καλοήθης υπερπλασία. Πρόσθετες εργαστηριακές δοκιμές επιβεβαίωσαν πέραν πάσης αμφιβολίας ότι τα αποκαλούμενα WIF1-θετικά βασικά κύτταρα αφθονούν στη μεταβατική ζώνη, ενώ απουσιάζουν σχεδόν πλήρως από την περιφερική και την κεντρική ζώνη του οργάνου. Τα εν λόγω κύτταρα διαθέτουν μοριακά χαρακτηριστικά τα οποία σχετίζονται άμεσα με την αναδιαμόρφωση του ιστού, γεγονός που εξηγεί την ικανότητά τους να επικοινωνούν με τα γειτονικά κύτταρα και να διαμορφώνουν το βιολογικό περιβάλλον με τρόπο που ευνοεί την υπερβολική ανάπτυξη.

Η διόγκωση του προστάτη συμπιέζει σταδιακά την ουρήθρα και εμποδίζει τη φυσιολογική ροή των ούρων, προκαλώντας εξαιρετικά δυσάρεστα συμπτώματα όπως συχνουρία, νυκτουρία, εξασθενημένη ροή και αδυναμία πλήρους κένωσης της ουροδόχου κύστης. Η διαπίστωση ότι τα WIF1-θετικά κύτταρα παρουσιάζουν σημαντική εξάπλωση στους ιστούς ασθενών με υπερπλασία ενισχύει τη θεωρία πως οι κυτταρικοί αυτοί πληθυσμοί αποτελούν τον κινητήριο μοχλό των περιφερειακών διεργασιών που καθιστούν τη μεταβατική ζώνη τόσο ευάλωτη στην πάθηση. 

Σύμφωνα με τον Angelo De Marzo, καθηγητή παθολογίας στο Johns Hopkins University School of Medicine, ο διαχωρισμός των λειτουργιών ανάμεσα στις διάφορες ζώνες του προστάτη αποτελεί το κλειδί για την κατανόηση των διαφορετικών ασθενειών, καθώς οι περισσότεροι καρκίνοι αναπτύσσονται στην περιφερική ζώνη, σε αντίθεση με την υπερπλασία.

Η δημοσίευση δημιουργεί ένα ισχυρό θεμέλιο για μελλοντικές μελέτες που θα εστιάσουν αποκλειστικά στους μοριακούς μηχανισμούς ανάπτυξης του προστατικού ιστού. Ο εντοπισμός του ακριβούς κυτταρικού πληθυσμού παρέχει στους ερευνητές τον απαραίτητο στόχο για την ανάπτυξη νέων φαρμακευτικών σκευασμάτων, τα οποία θα μπορούσαν να μπλοκάρουν την επικοινωνία των κυττάρων WIF1 ή να αναστείλουν την ικανότητα τους να αναδιαμορφώνουν τον περιβάλλοντα ιστό, προσφέροντας ελπίδα για πολύ πιο αποτελεσματικές προσεγγίσεις στην πρόληψη και την αντιμετώπιση του προβλήματος.