Το ευρωπαϊκό νομισματικό τοπίο αλλάζει ριζικά. Η πρόσφατη ψηφοφορία στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ξεμπλόκαρε οριστικά το πολυαναμενόμενο έργο του ψηφιακού ευρώ, δίνοντας το πράσινο φως για μια κοινή γραμμή πλεύσης με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Το νέο ψηφιακό νόμισμα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) δεν αποτελεί απλώς μια ιδέα στα χαρτιά, αλλά ένα ρεαλιστικό εργαλείο που ετοιμάζεται να μπει στα πορτοφόλια –ή μάλλον στα smartphones– εκατομμυρίων Ευρωπαίων πολιτών. Η επίσημη κυκλοφορία του υπολογίζεται στα μέσα του 2029, αλλά οι προεκτάσεις αυτής της απόφασης είναι ήδη αισθητές στην αγορά.
Η κρίσιμη απόφαση των Βρυξελλών
Στις 10 Φεβρουαρίου 2026, οι ευρωβουλευτές υπερψήφισαν με ευρεία διακομματική πλειοψηφία κρίσιμες τροπολογίες, ξεκαθαρίζοντας ότι το ψηφιακό ευρώ πρέπει να υποστηρίζει διπλή λειτουργικότητα: χρήση τόσο με σύνδεση στο διαδίκτυο (online) όσο και χωρίς (offline). Το συγκεκριμένο ζήτημα υπήρξε ίσως το μεγαλύτερο αγκάθι των προηγούμενων μηνών. Αρκετές φωνές στο Στρασβούργο πίεζαν αρχικά για ένα σύστημα αποκλειστικά offline, ώστε να διασφαλιστεί η απόλυτη ιδιωτικότητα των χρηστών, ακριβώς όπως συμβαίνει με τα φυσικά μετρητά.
Ωστόσο, οι έντονες γεωπολιτικές προκλήσεις και η ανάγκη της Ευρωζώνης να απεξαρτηθεί από διεθνείς κολοσσούς πληρωμών, άλλαξαν τις ευαίσθητες ισορροπίες. Είναι χαρακτηριστικό πως σχεδόν τα δύο τρίτα των συναλλαγών με κάρτες στην Ευρώπη διεκπεραιώνονται σήμερα μέσω εξωευρωπαϊκών δικτύων, όπως η Visa και η Mastercard. Οι ευρωβουλευτές συντάχθηκαν τελικά με το όραμα της προέδρου της ΕΚΤ, Κριστίν Λαγκάρντ, και του μέλους της Εκτελεστικής Επιτροπής, Πιέρο Τσιπολόνε. Στόχος είναι η άμεση ενίσχυση της νομισματικής κυριαρχίας της Ευρώπης και η δημιουργία ενός πανευρωπαϊκού, ανθεκτικού συστήματος ηλεκτρονικών πληρωμών που δεν θα κινδυνεύει από εξωτερικές παρεμβάσεις ή διεθνείς κυρώσεις.
Τι σημαίνει πρακτικά για τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις
Για τον μέσο Ευρωπαίο καταναλωτή, το ψηφιακό ευρώ θα λειτουργεί ως η ηλεκτρονική εκδοχή των χαρτονομισμάτων. Θα προσφέρεται εντελώς δωρεάν για τις βασικές καθημερινές συναλλαγές και θα γίνεται καθολικά αποδεκτό σε όλα τα κράτη-μέλη της Ευρωζώνης. Οποιοδήποτε κατάστημα, από μια μεγάλη αλυσίδα σούπερ μάρκετ μέχρι έναν μικρό φούρνο στη γειτονιά, εφόσον δέχεται ψηφιακές πληρωμές, θα υποχρεούται νομικά να δέχεται και το ψηφιακό ευρώ.
Η δυνατότητα offline πληρωμών αποτελεί το ισχυρότερο ίσως πλεονέκτημα του νέου νομίσματος. Ακόμα και αν το δίκτυο κινητής τηλεφωνίας πέσει ή βρεθείτε σε απομακρυσμένη περιοχή χωρίς κάλυψη ίντερνετ, η συναλλαγή θα ολοκληρώνεται κανονικά, απευθείας από συσκευή σε συσκευή. Αυτή η λειτουργία εξασφαλίζει ανωνυμία εφάμιλλη των μετρητών. Το Ευρωσύστημα δεν θα γνωρίζει ούτε θα καταγράφει τι αγοράζετε, απαντώντας έτσι έμπρακτα στις αυξημένες ανησυχίες περί μαζικής παρακολούθησης των πολιτών.
Για την τεχνική υποστήριξη όλων αυτών, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα σχεδιάζει τη δημιουργία εξειδικευμένων ψηφιακών πορτοφολιών. Ο χρήστης θα μπορεί να εγκαταστήσει το αντίστοιχο λογισμικό στο smartphone του ή να προμηθευτεί μια ειδική φυσική κάρτα που θα φέρει το λογότυπο του ψηφιακού ευρώ, εξυπηρετώντας έτσι και όσους δεν διαθέτουν προηγμένες ψηφιακές δεξιότητες. Ακόμη και στην περίπτωση που κάποιος χάσει το κινητό του, τα χρήματα που βρίσκονται στον κεντρικό λογαριασμό παραμένουν απολύτως ασφαλή και άμεσα ανακτήσιμα, προστατεύοντας τους καταναλωτές.
Από την πλευρά τους, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις έχουν τεράστιο κίνητρο να στηρίξουν την υλοποίηση του έργου. Ο Πιέρο Τσιπολόνε εξήγησε πρόσφατα ότι η βασική υποδομή θα παρέχεται κεντρικά από το κράτος. Αυτό αναμένεται να μειώσει δραστικά τις προμήθειες που πληρώνουν σήμερα οι έμποροι στις εμπορικές τράπεζες, ενισχύοντας τα περιθώρια κέρδους τους.
Ο αντίλογος και η προστασία των καταθέσεων
Βέβαια, η ψηφιοποίηση του νομίσματος αντιμετωπίζεται συχνά με καχυποψία. Αναλύοντας τον παλμό του διαδικτύου και τις συζητήσεις σε διάφορα ευρωπαϊκά φόρουμ τεχνολογίας, διαπιστώνει κανείς έντονο σκεπτικισμό. Πολλοί χρήστες εκφράζουν φόβους για απώλεια της οικονομικής τους ελευθερίας. Υπάρχουν επίσης αναφορές για ανώτατα όρια αποθήκευσης, τα οποία σχεδιάζει να επιβάλει η ΕΚΤ για να αποτρέψει μαζική εκροή ρευστότητας από τις εμπορικές τράπεζες, γεγονός που τροφοδοτεί νέες θεωρίες συνομωσίας.
Οι αρμόδιοι ευρωπαϊκοί θεσμοί προσπαθούν διαρκώς να καθησυχάσουν το κοινό, τονίζοντας ότι τα μετρητά δεν πρόκειται να καταργηθούν. Το ψηφιακό ευρώ έρχεται αποκλειστικά για να λειτουργήσει συμπληρωματικά. Σκοπός του είναι να καλύψει το κενό στις διαδικτυακές αγορές (e-commerce) και να προσαρμοστεί στις νέες καταναλωτικές συνήθειες. Όποιος επιθυμεί να πληρώνει αυστηρά με φυσικά νομίσματα, θα συνεχίσει να το κάνει απολύτως ανεμπόδιστα.
Το χρονοδιάγραμμα της ΕΚΤ μέχρι το 2029
Η σύμπλευση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με το Συμβούλιο της ΕΕ ανοίγει τον δρόμο για τη γρήγορη ολοκλήρωση και ψήφιση του αυστηρού νομοθετικού πλαισίου εντός του 2026. Εφόσον τηρηθούν οι διαδικασίες χωρίς απρόοπτα, η ΕΚΤ είναι έτοιμη να περάσει στο επόμενο πρακτικό στάδιο.
Μέσα στο 2027 θα ξεκινήσει η κρίσιμη πιλοτική φάση. Θα πραγματοποιηθούν οι πρώτες δοκιμαστικές συναλλαγές με την ενεργή συμμετοχή παρόχων πληρωμών και επιλεγμένων καταναλωτών, ώστε να αξιολογηθεί η τεχνική αρτιότητα, η ταχύτητα και η ασφάλεια των συστημάτων. Η μαζική διάθεση του ψηφιακού ευρώ στο ευρύ κοινό έχει κλειδώσει για τα μέσα του 2029.
Το αμέσως επόμενο διάστημα αναμένεται εντατικό για τις ομάδες εργασίας στη Φρανκφούρτη. Το ευρωπαϊκό οικοδόμημα καλείται να συνεργαστεί ομαλά για να δημιουργήσει ένα νομισματικό εργαλείο χωρίς αποκλεισμούς, απολύτως φιλικό προς τον χρήστη, διατηρώντας την οικονομική σταθερότητα της Ευρώπης στο σύγχρονο ψηφιακό περιβάλλον.
