Stonehenge: Λύθηκε το μυστήριο και αποκαλύπτει έναν άθλο της μηχανικής στη Νεολιθική περίοδο

Ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια της προϊστορικής Βρετανίας φαίνεται πως βρίσκει επιτέλους τη λύση του, όχι μέσα από κάποια νέα ανασκαφή στο ίδιο το μνημείο, αλλά μέσα από την ανάλυση κόκκων άμμου που «μίλησαν» μετά από χιλιάδες χρόνια σιωπής. Η νέα επιστημονική μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο έγκριτο περιοδικό Nature Communications Earth & Environment, έρχεται να βάλει τέλος σε μια μακροχρόνια επιστημονική διαμάχη σχετικά με την προέλευση και τη μεταφορά των λίθων του Stonehenge, αποκλείοντας οριστικά τον παράγοντα της «φύσης» και αναδεικνύοντας τον ανθρώπινο παράγοντα ως τον αποκλειστικό πρωταγωνιστή.

Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκεται η περίφημη «Πέτρα του Βωμού» (Altar Stone), ένας ογκώδης μονόλιθος βάρους έξι τόνων που δεσπόζει στην καρδιά του μνημείου. Ενώ μέχρι πρότινος η επιστημονική κοινότητα γνώριζε ότι η πέτρα αυτή προέρχεται από τη βορειοανατολική Σκωτία —και συγκεκριμένα από τη Λεκάνη των Ορκάδων (Orcadian Basin)— παρέμενε αναπάντητο το ερώτημα του «πώς» βρέθηκε στο Wiltshire της νότιας Αγγλίας, διανύοντας μια απόσταση που ξεπερνά τα 750 χιλιόμετρα.

Το τέλος της θεωρίας των παγετώνων

Για δεκαετίες, μια δημοφιλής θεωρία ήθελε τους τεράστιους αυτούς λίθους να μην έχουν μεταφερθεί από ανθρώπινα χέρια, αλλά να έχουν παρασυρθεί φυσικά από τους παγετώνες κατά τη διάρκεια της Εποχής των Παγετώνων, οι οποίοι υποτίθεται ότι τους εναπόθεσαν στην πεδιάδα του Salisbury. Αυτή η εξήγηση, αν και βολική, αμφισβητείται πλέον με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο.

Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Curtin της Αυστραλίας, σε συνεργασία με βρετανικά ιδρύματα, εφάρμοσαν μια καινοτόμο μεθοδολογία. Αντί να εξετάσουν τους ίδιους τους λίθους, ανέλυσαν τα ιζήματα και την άμμο από την ευρύτερη περιοχή του Stonehenge. Η λογική ήταν απλή αλλά αδιάσειστη: αν οι παγετώνες είχαν μεταφέρει ογκόλιθους από τη Σκωτία ή την Ουαλία μέχρι τη νότια Αγγλία, θα έπρεπε να έχουν αφήσει πίσω τους και άλλα ίχνη, όπως θραύσματα και κόκκους ορυκτών από τα πετρώματα αυτών των περιοχών.

Όπως εξηγούν οι επιστήμονες στο βίντεο, οι παγετώνες αφήνουν πάντα το γεωλογικό τους αποτύπωμα. Ωστόσο, η ανάλυση της άμμου δεν έδειξε απολύτως κανένα ίχνος σκωτσέζικων ή ουαλικών πετρωμάτων. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται, η απουσία αυτών των «υπογραφών» ζιρκονίου και απατίτη στα ιζήματα της περιοχής καταρρίπτει το σενάριο της φυσικής μεταφοράς.

Ένας άθλος μηχανικής και συνεργασίας

Με την κατάρριψη της θεωρίας των παγετώνων, η μόνη πλέον βιώσιμη εξήγηση είναι η ανθρώπινη παρέμβαση. Το συμπέρασμα αυτό μετατρέπει την κατασκευή του Stonehenge από ένα απλό αρχιτεκτονικό αξιοθέατο σε ένα μνημείο ανθρώπινης θέλησης και οργάνωσης που προκαλεί δέος.

Σκεφτείτε το μέγεθος του εγχειρήματος: Μιλάμε για τη Νεολιθική εποχή, περίπου 4.500 με 5.000 χρόνια πριν. Χωρίς τη χρήση τροχού (που δεν είχε φτάσει ακόμη στη Βρετανία), χωρίς δρόμους και με πρωτόγονα εργαλεία, οι άνθρωποι της εποχής κατάφεραν να μετακινήσουν έναν ογκόλιθο έξι τόνων από το βορειότερο άκρο της Σκωτίας μέχρι το νότο της Αγγλίας.

Αυτό το κατόρθωμα υποδηλώνει την ύπαρξη ενός εξαιρετικά οργανωμένου κοινωνικού δικτύου. Δεν πρόκειται απλώς για εργατική δύναμη, αλλά για διπλωματία και εφοδιαστική αλυσίδα. Η μεταφορά του λίθου απαιτούσε τη συνεργασία δεκάδων διαφορετικών φυλών και κοινοτήτων κατά μήκος της διαδρομής. Είτε η μεταφορά έγινε δια θαλάσσης (παράκτια ναυσιπλοΐα) είτε δια ξηράς, η προσπάθεια αυτή ενώνει κυριολεκτικά τη βρετανική νήσο, αποδεικνύοντας πως οι πρόγονοί μας είχαν αναπτυγμένες ικανότητες επικοινωνίας και συντονισμού που συχνά υποτιμούμε.

Η ταυτότητα του «Βωμού»

Η Πέτρα του Βωμού διαφέρει γεωλογικά από τους υπόλοιπους διάσημους «μπλε λίθους» που προέρχονται από την Ουαλία. Είναι ένας ψαμμίτης με μοναδική χημική σύσταση. Η ακριβής ταυτοποίησή της με τα πετρώματα της Λεκάνης των Ορκάδων στη Σκωτία έγινε χάρη στην εξέταση της «ηλικίας» των ορυκτών που περιέχει, μια διαδικασία που μοιάζει με γεωλογικό DNA.

Στο βίντεο του Πανεπιστημίου Curtin, οι ερευνητές τονίζουν ότι η ανακάλυψη αυτή ανοίγει νέους δρόμους για την κατανόηση του «γιατί» χτίστηκε το Stonehenge. Αν οι άνθρωποι ήταν διατεθειμένοι να επενδύσουν τέτοια ενέργεια για να φέρουν μια συγκεκριμένη πέτρα από την άλλη άκρη του κόσμου τους, αυτό σημαίνει ότι η πέτρα αυτή είχε τεράστια συμβολική ή θρησκευτική σημασία. Ίσως να λειτουργούσε ως σύμβολο ένωσης μακρινών φυλών ή ως ιερό κειμήλιο που έπρεπε να ενσωματωθεί στον κεντρικό λατρευτικό χώρο.

Τι σημαίνει αυτό για την ιστορία

Τα νέα δεδομένα μας αναγκάζουν να ξαναγράψουμε τα βιβλία της προϊστορίας. Η εικόνα των απομονωμένων, πρωτόγονων οικισμών αντικαθίσταται από αυτήν μιας «συνδεδεμένης» Βρετανίας, όπου ιδέες, αγαθά και τελικά... τόνοι πέτρας ταξίδευαν ελεύθερα. Η απόρριψη της εύκολης λύσης των παγετώνων μας αφήνει με την πιο δύσκολη, αλλά και πιο γοητευτική αλήθεια: Το Stonehenge είναι το αποτέλεσμα ενός πανανθρώπινου project, ενός «μεγάλου έργου» της αρχαιότητας που απαίτησε πολλά χρόνια σχεδιασμού και εκτέλεσης.

Καθώς η τεχνολογία εξελίσσεται, εργαλεία όπως η ισοτοπική ανάλυση μας επιτρέπουν να ακούσουμε τις ιστορίες που έχουν να μας πουν οι πέτρες. Και όπως φαίνεται, η ιστορία της Πέτρας του Βωμού δεν είναι μια ιστορία γεωλογικής τύχης, αλλά μια οδύσσεια ανθρώπινου πείσματος.