Tim Berners-Lee: «Το διαδίκτυο βελτιστοποιεί την κακία» – Το σχέδιο διάσωσης από την AI και τους κολοσσούς
Βρισκόμαστε στο 2026 και ο αρχιτέκτονας του Παγκόσμιου Ιστού (World Wide Web), Sir Tim Berners-Lee, δεν έχει διάθεση για εορτασμούς. Τριάντα επτά χρόνια μετά τη δημιουργία του κώδικα που άλλαξε την ανθρωπότητα, ο «πατέρας» του Internet κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, προειδοποιώντας πως το δημιούργημά του έχει αλλοιωθεί σε τέτοιο βαθμό που πλέον είναι «βελτιστοποιημένο για την κακία».
Σε πρόσφατες δηλώσεις του, ο Berners-Lee εμφανίζεται πιο ανήσυχος από ποτέ, αλλά ταυτόχρονα πεισματικά αισιόδοξος. Το μήνυμά του είναι σαφές: η μάχη για την «ψυχή» του διαδικτύου μαίνεται, και οι αντίπαλοι είναι ισχυρότεροι από ποτέ.
Η «Βιομηχανία της Κακίας»
Ο βασικός πυρήνας της κριτικής του Berners-Lee εστιάζει στο επιχειρηματικό μοντέλο που κυριαρχεί σήμερα στο διαδίκτυο. Η αρχική του ιδέα για έναν χώρο ελεύθερης ανταλλαγής πληροφοριών και συνεργασίας έχει αντικατασταθεί από πλατφόρμες που θρέφονται από την ανθρώπινη προσοχή.
«Το σύστημα είναι βελτιστοποιημένο για την κακία», αναφέρει χαρακτηριστικά. Η εξήγηση είναι κυνική αλλά αληθινή: ο θυμός, η πόλωση και το μίσος παράγουν περισσότερα «κλικ» και δέσμευση χρηστών από ό,τι η καλοσύνη ή η συνεργασία. Οι αλγόριθμοι των μέσων κοινωνικής δικτύωσης έχουν εκπαιδευτεί να προωθούν περιεχόμενο που διχάζει, δημιουργώντας ψηφιακές αρένες αντί για φόρουμ διαλόγου.
Ωστόσο, το πρόβλημα δεν περιορίζεται μόνο στην τοξικότητα των social media. Επεκτείνεται στη θεμελιώδη δομή του διαδικτύου, όπου η ιδιωτικότητα έχει θυσιαστεί στο βωμό του κέρδους και τα προσωπικά δεδομένα έχουν μετατραπεί στο ακριβότερο νόμισμα του 21ου αιώνα.
Ο «ελέφαντας στο δωμάτιο»: Η Τεχνητή Νοημοσύνη
Εάν τα social media ήταν η πρώτη μεγάλη απειλή για το όραμα του Berners-Lee, η Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) αποτελεί τη νέα, πιο σύνθετη πρόκληση. Ο Βρετανός επιστήμονας δεν είναι τεχνοφοβικός – το αντίθετο. Αναγνωρίζει τη δύναμη της AI να βοηθήσει στην ιατρική, την επιστήμη και την καθημερινότητα. Ωστόσο, εκφράζει σοβαρές ανησυχίες για τον τρόπο ανάπτυξής της.
Το πρόβλημα εντοπίζεται στη συγκέντρωση ισχύος. Σήμερα, η AI αναπτύσσεται σχεδόν αποκλειστικά από ελάχιστους τεχνολογικούς κολοσσούς (Big Tech), μέσα σε κλειστά οικοσυστήματα . «Δεν κοιτάζει ο ένας πίσω από τον ώμο του άλλου», τονίζει, υπονοώντας την έλλειψη διαφάνειας και συνεργασίας.
Ο Berners-Lee φοβάται πως αν η AI συνεχίσει να τρέφεται από τα δεδομένα μας χωρίς εμείς να έχουμε λόγο, θα καταλήξουμε σε ένα μέλλον όπου οι αλγόριθμοι θα μας χειραγωγούν αντί να μας εξυπηρετούν. Το ερώτημα που θέτει είναι θεμελιώδες: «Η AI θα δουλεύει για εσάς, όπως ένας γιατρός ή δικηγόρος, ή θα δουλεύει για την εταιρεία που την έφτιαξε;».
Project Solid: Η αντεπίθεση
Ο Berners-Lee δεν μένει στη θεωρία. Εδώ και χρόνια εργάζεται πάνω στη λύση, το project Solid (Social Linked Data). Πρόκειται για μια τεχνολογική προδιαγραφή που φιλοδοξεί να αποκεντρώσει ξανά το διαδίκτυο.
Η κεντρική ιδέα του Solid είναι επαναστατική στην απλότητά της: ο διαχωρισμός των εφαρμογών (apps) από τα δεδομένα (data). Σήμερα, αν θέλετε να χρησιμοποιήσετε το Facebook, πρέπει να χαρίσετε τα δεδομένα σας στο Facebook. Με το Solid, τα δεδομένα σας (φωτογραφίες, αναρτήσεις, επαφές) θα αποθηκεύονται σε προσωπικές ψηφιακές θυρίδες, τα λεγόμενα «Pods» (Personal Online Data Stores).
Φανταστείτε το Pod σαν ένα ασφαλές «USB στικάκι» στο σύννεφο, το οποίο ελέγχετε αποκλειστικά εσείς. Όταν μια εφαρμογή χρειάζεται πρόσβαση στα στοιχεία σας, θα της δίνετε προσωρινή άδεια να τα «διαβάσει», χωρίς ποτέ να της τα παραχωρείτε. Αν η εφαρμογή δεν σας αρέσει, της αφαιρείτε την άδεια και τα δεδομένα μένουν δικά σας.
Υπάρχει ελπίδα;
Παρά τη δυστοπική εικόνα που περιγράφει, ο «πατέρας» του Web αρνείται να δεχτεί την ήττα. Πιστεύει πως η ιστορία έχει δείξει ότι οι άνθρωποι τελικά αντιδρούν όταν καταπιέζονται. Όπως συνέβη με το κίνημα για την προστασία του περιβάλλοντος ή τα δικαιώματα των καταναλωτών, έτσι και τώρα προβλέπει μια αφύπνιση των «ψηφιακών πολιτών».
«Δεν είναι πολύ αργά για να το διορθώσουμε», διαμηνύει. Η στροφή προς ένα αποκεντρωμένο διαδίκτυο δεν είναι απλώς μια τεχνική αναβάθμιση, αλλά μια κοινωνική αναγκαιότητα. Ο Berners-Lee οραματίζεται ένα μέλλον όπου το διαδίκτυο θα ξαναγίνει εργαλείο ενδυνάμωσης και όχι εκμετάλλευσης.
Το στοίχημα είναι μεγάλο. Αν αποτύχουμε, κινδυνεύουμε να εγκλωβιστούμε σε έναν ψηφιακό κόσμο που θα αποφασίζει για εμάς, χωρίς εμάς. Αν όμως πετύχουμε, ίσως μπορέσουμε να φτιάξουμε επιτέλους το διαδίκτυο που μας υποσχέθηκαν το 1989.
