Νέο σκάνδαλο; Η Meta χρηματοδοτεί influencers για να σταματήσει τις νομοθεσίες προστασίας των ανηλίκων στα social media

Σύνοψη

• Έρευνα του Tech Transparency Project (TTP) αποκαλύπτει ότι η Meta αναπτύσσει διεθνείς εκστρατείες επιρροής για να αποτρέψει την αυστηρή νομοθεσία που αφορά τη χρήση των κοινωνικών δικτύων από ανηλίκους.
• Η εταιρεία χρηματοδοτεί «parent influencers» και ηθοποιούς σε χώρες όπως η Αυστραλία, η Νέα Ζηλανδία, η Ινδία και η Βραζιλία, διοργανώνοντας πολυτελή γεγονότα (όπως το Instagram Safety Camp).
• Οι influencers χρησιμοποιούν hashtags όπως το #instagrampartner, προωθώντας τη θέση της Meta ότι οι πλήρεις απαγορεύσεις είναι επικίνδυνες και ότι τα εργαλεία γονικού ελέγχου (Teen Accounts) επαρκούν, παρά τις αποδείξεις για το αντίθετο από ανεξάρτητες έρευνες.
• Η εταιρεία επεκτείνει τις χρηματοδοτήσεις της και σε οργανισμούς ψυχικής υγείας και ψηφιακής ασφάλειας, δημιουργώντας ένα δίκτυο τρίτων φορέων που αναπαράγουν τα επιχειρήματά της ενάντια στις καθολικές απαγορεύσεις.

Καθώς οι νομοθετικές πρωτοβουλίες για την απαγόρευση της χρήσης κοινωνικών δικτύων σε παιδιά κάτω των 16 ετών κερδίζουν διαρκώς έδαφος σε παγκόσμιο επίπεδο, η Meta φαίνεται να έχει αναπτύξει ένα οργανωμένο και άκρως προσοδοφόρο σχέδιο αντιμετώπισης. Βασιζόμενη σε πρακτικές που δοκιμάστηκαν αρχικά στις ΗΠΑ, η μητρική εταιρεία του Facebook και του Instagram εξάγει πλέον τις τακτικές επιρροής της σε διεθνές επίπεδο, επιχειρώντας να υπονομεύσει τους αυστηρούς κρατικούς περιορισμούς. 

Το βασικό εργαλείο σε αυτή την προσπάθεια δεν είναι οι άμεσες εταιρικές ανακοινώσεις, αλλά η στρατολόγηση δημιουργών περιεχομένου, γονέων με μεγάλη απήχηση στα κοινωνικά δίκτυα και τοπικών διασημοτήτων, οι οποίοι αναλαμβάνουν να περάσουν τα μηνύματα της εταιρείας στο ευρύ κοινό με το κατάλληλο, φιλικό προς την οικογένεια, περιτύλιγμα.

Η προσέγγιση της Meta απέναντι στις κυβερνητικές νομοθεσίες για τους ανηλίκους

Σύμφωνα με την εκτενή αναφορά του Tech Transparency Project (TTP), η Meta χρηματοδοτεί συστηματικά διεθνείς εκστρατείες επιρροής, επιστρατεύοντας parent influencers σε χώρες όπου επίκεινται αυστηροί νόμοι (Αυστραλία, Ινδία, Βραζιλία). Στόχος είναι η μαζική προώθηση των ενσωματωμένων Teen Accounts, ώστε να πειστούν οι νομοθέτες και οι γονείς ότι οι καθολικές απαγορεύσεις είναι περιττές και δυνητικά επιζήμιες.

Η αποκάλυψη αυτών των πρακτικών έρχεται στο φως τη στιγμή που η Αυστραλία εφάρμοσε τον πρώτο παγκόσμιο νόμο απαγόρευσης των social media για παιδιά κάτω των 16 ετών, αποτελώντας ένα νομικό προηγούμενο το οποίο η Meta προσπάθησε με κάθε διαθέσιμο τρόπο να αποτρέψει. Πέντε μήνες πριν από την έναρξη ισχύος της εν λόγω νομοθεσίας, η εταιρεία διοργάνωσε μια πολυτελή εκδήλωση με την ονομασία «Instagram Safety Camp» σε έναν εντυπωσιακό παραθαλάσσιο χώρο στο Σίδνεϊ. Οι προσκεκλημένοι influencers απόλαυσαν γκουρμέ εδέσματα, εξατομικευμένα δώρα και εντυπωσιακά σκηνικά φωτογράφισης, προτού ενημερωθούν από τον επικεφαλής παιδικής ασφάλειας της Meta, Ravi Sinha, για την επίσημη γραμμή της εταιρείας.

• Το βασικό επιχείρημα της Meta: Οι πλήρεις απαγορεύσεις ωθούν τους εφήβους σε λιγότερο ασφαλείς και εντελώς ανεξέλεγκτες γωνιές του διαδικτύου.
• Το προτεινόμενο εργαλείο: Τα Teen Accounts θεωρούνται, σύμφωνα με την εταιρεία, ως η απόλυτη λύση γονικής εποπτείας, αντικαθιστώντας την ανάγκη για κρατική παρέμβαση.
• Η μέθοδος διανομής: Η μεταφορά αυτών των θέσεων στο κοινό μέσα από αναρτήσεις ανθρώπων που θεωρούνται αξιόπιστοι από τις τοπικές κοινωνίες.

Η λειτουργία των «Instagram Safety Camps» και η χρηματοδότηση επιρροής

Η Meta διοργανώνει εξειδικευμένες εκδηλώσεις («Screen Smart» ή «Safety Camps»), όπου διάσημοι ηθοποιοί και δημιουργοί περιεχομένου εκπαιδεύονται στα επιχειρήματα της πλατφόρμας. Οι συμμετέχοντες δημοσιεύουν κατόπιν το υλικό στα προφίλ τους, συχνά καλύπτοντας την εμπορική συμφωνία κάτω από γενικά hashtags όπως το #instagrampartner, δημιουργώντας την ψευδαίσθηση της ανεξάρτητης συμβουλής γονικής μέριμνας.

Αυτή η τακτική εφαρμόζεται με εντυπωσιακή συνέπεια σε πολλές αγορές-κλειδιά. Στην Αυστραλία, η ηθοποιός Tammin Sursok (γνωστή από τη σειρά Pretty Little Liars) και ο παίκτης του ριάλιτι Married at First Sight, Cameron Merchant, ανάρτησαν εκτενή εγκωμιαστικά σχόλια για τις προσπάθειες του Instagram να προστατεύσει τους εφήβους, χρησιμοποιώντας το περιβάλλον της εκδήλωσης. Η στρατηγική αυτή αναπαράγεται με ακρίβεια στην Ινδονησία μέσω του ηθοποιού Darius Sinathrya, στην Ινδία μέσω της Juhi Parmar και στη Βραζιλία μέσω του Douglas Silva, δημιουργώντας ένα παγκόσμιο δίκτυο εκατομμυρίων ακολούθων που εκτίθενται ακριβώς στην ίδια καθοδηγούμενη πληροφορία.

Επιπλέον, το πεδίο επιρροής δεν περιορίζεται στα μεμονωμένα πρόσωπα, καθώς η Meta χρηματοδοτεί άμεσα οργανισμούς για την ψυχική υγεία και την ψηφιακή ασφάλεια των νέων, όπως η αυστραλιανή οργάνωση ReachOut και η νεοζηλανδική Netsafe. Αυτοί οι φορείς, αν και δηλώνουν την ανεξαρτησία τους, συμμετέχουν ενεργά σε αυτές τις καμπάνιες, προσδίδοντας ένα σημαντικό επίχρισμα επιστημονικού και θεσμικού κύρους στα επιχειρήματα της πλατφόρμας.

Η αντίφαση μεταξύ των influencers και των πραγματικών δεδομένων ασφαλείας

Παρά τις καθησυχαστικές διαβεβαιώσεις των χρηματοδοτούμενων influencers, ανεξάρτητες δημοσιογραφικές έρευνες από μέσα όπως η Washington Post αποδεικνύουν ότι τα εργαλεία γονικού ελέγχου (Teen Accounts) αποτυγχάνουν παταγωδώς. Ο αλγόριθμος συνεχίζει να προβάλλει σεξουαλικό περιεχόμενο και υλικό που σχετίζεται με ναρκωτικά, καθιστώντας σαφές ότι η αυτορρύθμιση των εταιρειών δεν αποτελεί αξιόπιστη ασπίδα προστασίας.

Η δυσαρμονία ανάμεσα στην εικόνα που προωθούν οι διαφημιστικές εκστρατείες και την πραγματική εμπειρία χρήσης εγείρει σοβαρά ερωτήματα σχετικά με την ηθική της εταιρικής επικοινωνίας. Ο Πρωθυπουργός της Αυστραλίας, Anthony Albanese, περιέγραψε τα κοινωνικά δίκτυα ως πλατφόρμες για την άσκηση πίεσης από συνομηλίκους, κινητήριους μοχλούς πρόκλησης άγχους και εργαλεία για διαδικτυακούς θηρευτές, δικαιολογώντας απολύτως την ανάγκη για δραστική νομοθετική δράση. Ενώ οι οργανισμοί προστασίας καταναλωτών εξετάζουν αν η απλή χρήση ενός hashtag ικανοποιεί τις νομικές απαιτήσεις περί διαφάνειας στις εμπορικές συμφωνίες, το ποσοστό των εφήβων που παρακάμπτει τους κανόνες και συνεχίζει να καταναλώνει επιβλαβές περιεχόμενο παραμένει ανησυχητικά υψηλό.

Όλα τα παραπάνω καταδεικνύουν την προσπάθεια των μεγάλων τεχνολογικών κολοσσών να μεταθέσουν την ευθύνη για την ασφάλεια των δεδομένων και την ψυχική υγεία των παιδιών στους ίδιους τους γονείς, μετατρέποντας ένα κρίσιμο ρυθμιστικό ζήτημα σε άλλη μια ευκαιρία για στοχευμένο μάρκετινγκ μέσω αναγνωρίσιμων προσώπων.

Η άποψη του Techgear

Αναλύοντας αυτή την ενορχηστρωμένη μεταφορά ευθυνών από τις πλατφόρμες στους χρήστες, καθίσταται απολύτως σαφές ότι οι πρακτικές που αναδεικνύει το TTP θα φτάσουν πολύ σύντομα και στην Ευρώπη. Στην Ελλάδα, αν και δεν υφίσταται επί του παρόντος απόλυτη νομική απαγόρευση χρήσης των social media για τους κάτω των 16 ετών (πέραν των γενικών κατευθύνσεων της Πράξης για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες - DSA της Ε.Ε.), οι συζητήσεις γύρω από την αυστηρή επαλήθευση ηλικίας και τον περιορισμό του χρόνου οθόνης εντείνονται διαρκώς. Επειδή η αγορά των Ελλήνων influencers βρίσκεται σε διαρκή ανάπτυξη, είναι αρκετά πιθανό ότι θα δούμε σύντομα αντίστοιχες «χορηγούμενες συμβουλές» να κατακλύζουν τα τοπικά feeds, με γνωστά πρόσωπα να προωθούν τα εργαλεία των πλατφορμών ως επαρκή υποκατάστατα της νομοθεσίας.

Το πραγματικό πρόβλημα ωστόσο εντοπίζεται στην καθημερινή εμπειρία. Όπως διαπιστώνει κανείς δοκιμάζοντας τα Teen Accounts στην πράξη, παρά τις περίτεχνες δικλείδες ασφαλείας στα μενού των ρυθμίσεων, η αλγοριθμική ροή του Instagram και του TikTok στοχεύει αποκλειστικά στη διατήρηση της προσοχής. Η υποκειμενική αίσθηση του ελέγχου που νιώθει ο γονέας ρυθμίζοντας τον λογαριασμό καταρρέει μέσα στα πρώτα λεπτά της περιήγησης του εφήβου, όταν προτεινόμενα βίντεο αμφίβολης αισθητικής και επικίνδυνα challenges διαπερνούν με ευκολία τα πολυδιαφημισμένα φίλτρα. 

Οι Έλληνες καταναλωτές και γονείς οφείλουν να κατανοήσουν εγκαίρως πως όταν μια συμβουλή προστασίας συνοδεύεται από το #partner, δεν αποτελεί εργαλείο προφύλαξης, αλλά άμυνα της ίδιας της πλατφόρμας για να αποφύγει την κρατική ρύθμιση και τα βαριά πρόστιμα.